Montaña di Rei (deel 1)
Pos di Gobièrnu...
Ku tristesa bo a sinta mira mucha i señora hala pia for di bo stupi. Na boka di pos dams tabata topa, i nan chèlèlè pasando un boka di redu semper a surpasá e kantá di chuchubi. Diripiente bo a keda solitu, trenu manera Kai djindjin bo bisiña. Úniko kompaño ku bo sa haña ta di mucha baldadi matando blòblò den e mondi ku a rondoná bo i tira nan den pos, bomba awa laga bo boka hole malu. Debesenkuando chubatu alfashi ta subi pos hunga hòmbu tira kachu i kai den pos, pero ken sa. Ve, doño di kabritu , enbano ta kana puntra bisiña ku si nan un mira un chubatu alfashi pretu ku mancha blanku den frenta.
E chabalitunan ku sali skol di Brakapoti tambe sa pasa tira baranka di piedra pa skucha e mihò ‘djublum’ di pos den Montaña. Bar'i lechi a krese subi asina haltu na bo baki, ku ni pèilu bon por pèilu e pos den kunuku di Shon Bè mas. Ounke e pos ei no ta di gobièrnu , e ta pida. Solitario pero ku fe siegu, bo a sinta warda pa bo bira fuente di bida atrobe.
I riba un dia atá, mucha i hende grandi na bòshi atrobe pa saka awa. Awor nò ku bleki pa bai riba kabes ku rudia, òf den krenwá kòmbou wil di heru kurpa di palu, sino den bahul di outo merikano, asina hanchu, i largu ta hiba awa. Nan bùmper semper lombrá, manera djente di e Lua ku antes tabatá bin balia na pos ku Itu kara di buriku. Na boka di pos mala lenga a laga sá, ku ta pesei el a gana kabai, i for dje dia ei su kara a bira enditu un buriku.
O, ma un ta Birinia esei, el a bira grandi. Ata Chela ei, su pianan a keda mesun hupel. Hopi duru Chela ki tabata kore na mucha, yega tek na muraya di pos bai bèk tranké di Ina promé ku tur mucha. Merita tabatá delegaritu asina, pero tòg no por a kore ku Chela.Ta kua e dams koló kòrá batata di pia diki ei, un ta hende djaki banda, ta awor el a bin biba.
Ahan ta planta di awa di Ogem a laga bosnan na kaya, anto awor ta bin frifri awa di blòblò i kabritu morto na pos bandoná.
Djis un tres siman despues pos a keda solitario atrobe. Ta den kuaresma so mucha sa subi su baki lòs fli su rabu for di bòskòshi bar'i lechi.
Leu ayá, riba e vèlt e sa mira mucha kore hunga bala, i huma otro ku bal'i tènes den wega di beisbol. Tin ora su awa mester a bomba di e vokabulario shushi di e chabalitunan riba e vèlt ei.
Un dia wega di bala a para. Kompania di telefòn a kita tereno di bala fo'i mucha i pone un sentral di telefòn, mucha bai hunga bala min'sa unda, abusadornan.
Asina pos di gobièrnu a pasa pa olvido. Tapá fo'i bista pa garoti san hosé e no tabatin ku pasa bèrguensa ora su muraya di pos a saka buraku. Te dia a rosa tur mondi bolbe saké na kla, mané su mama a parié. Pa e yu mas chikí di Yogotí tokadó di tré ei pasa saka su potrèt pa bende su yerba, enbes di lagué pasa pa otro bida manera el a biba fo'i bista di públiko último 40 aña. Birinia, Tòchi, Tansha, Martins, Kai djin djin, Ina, Chela, Òn Chimi, Ma Polin, Nono, Jan, Bel,
Tur es'nan akí di su époka a drumi te bòltu den graf.
Fenko.
Pos di Gobièrnu was DE openbare put van Montaña, het dorp dat in 1840 werd gesticht door de missionaris Martinus Joannes Niewindt voor de slaafgemaakte bevolking. Het was één van de laatste openbare putten die nog op het eiland stonden en die in 2026 helaas werd afgebroken.
Bovenstaand is een impressie van Fenko omtrent personages en gebeurtenissen die zich rondom de put afspeelden, eerbetoon aan een stuk cultuur dat meedogenloos is weggevaagd.....
De bario Montaña
Montaña is een streek in Bandariba, ten zuidwesten van Groot Sint Joris.
Montaña (di) Rei is een streek ten oosten van Montaña Abou.
Montaña Abou ligt ten oosten van Scherpenheuvel, bij de Midden- seinpost
Op deze page: Montaña (di) Rei
De naam Montaña di Rei
In een koopakte rondom 1855 verschijnt het landgoed onder de naam ‘Plantage Vaerscheput, beoosten plantage Kassa Grandie‘. Ook bekend onder de naam Varsche put (1846), Varsche Put of Verschen Put dat oorspronkelijk een knoekje was bij Montaña. Vaersche betekent ‘verse’ in de zin van zoet(drink)water. Vaerscheput of Varse Put werd later ook wel Montanja (of Montagne) Ariba genoemd of Montaña (di) Rei.
Montaña Rei betekent letterlijk Koningsberg en is hier een aanduiding voor gouvernementsgrond. Onder het bestuur van Koning Willem 2 werd in 1863 de slavernij op de Antillen afgeschaft en kregen slaveneigenaren als vergoeding 200 gulden per slaafgemaakte uitbetaald. Een klein deel van de slaafgemaakten bleef, bij gebrek aan een alternatief, op gronden van de voormalige shon werken. Maar toen de 6000 ex-slaafgemaakten hun vrijheid kregen, regende het ook aanvragen voor een eigen stukje grond. Dus kocht de koloniale regering onder andere op Montagne bepaalde gronden die toen met Savaan Montagne werden aangeduid. Deze gronden werden verdeeld in percelen en aan vrijgemaakten verhuurd voor 30 cent per jaar. In de volksopinie waren de gronden door het koningshuis aangekocht, vandaar dus de naam Montaña di Rei. Zo was ook een voormalig graanopslagplaats op Bonaire eigendom van de overheid en werd het Mangasina di Rei genoemd.
Ook werd al in 1862 delen van Montagne en Jan Sofat door de regering aangekocht voor het plaatsen van district- commissarissen belast met het verhuur van de aangekochte gronden.
Heuvelachtig
Het woord Montaña zou verwijzen naar de talloze heuvels in de wijk waarvan vele verdwenen zijn. Op oude foto’s is nog te zien dat de kerk omringd werd door talloze heuveltjes en huisjes met rieten daken. Ook aan de rechterkant van de kerk waar nu een school staat en direct vóór de politiepost waren er heuvels. De bewoners van deze laatste heuvel werden zelfs ‘ hend’i Ser’i Montaña’ genoemd. De wijk was dunbevolkt met maar enkele huizen gebouwd op de heuveltoppen zoals de Hoenderberg bij Montaña Abou.
Door de verstedelijking van Willemstad en overbevolking in de naburige wijken ontwikkelde Montaña zich tot een echte bario: diverse families die uitgestrekte terreinen bezaten verkochten deze aan de overheid en veel heuvels zijn afgebroken om huizen en scholen te bouwen. Montaña di Rei wordt tegenwoordig kortweg Montaña Rei of Montaña genoemd.
Kerkelijk leven
Montaña was onderdeel van een netwerk van kerkdorpen dat rond 1840 door pastoor en latere monseigneur Niewindt is gesticht. Montaña behoorde tot 1900 nog tot de uitgestrekte parochie van Santa Rosa waar sinds 1839 een kerk stond.
Montaña, het oostelijk deel van deze parochie kreeg in 1899 een eigen kerk, bestaande uit een simpele rechthoek. Deze is later verlengd, er zijn twee zijbeuken toegevoegd en een toren tegen het voorgevel aangebouwd.
De bouw was in handen van de priester Stephanus van de Pavert in samenwerking met Thomas Panneflek, baas- timmerman bij het weeshuis van Santa Rosa, pastoor Frie van Santa Rosa en ook Bellefaas Martis, waarover straks meer. Op 16 januari 1900 vond de inzegening plaats van de Sint Dominicuskerk waardoor de parochie van Santa Rosa opmerkelijk kleiner werd.
Mgr Julio Henriquez
Het plein voor de kerk is vernoemd naar Julio Francisco Henriquez, vanaf 1954 tot 1994 pastoor in de bario. Henriquez was al van jongs af verbonden aan de parochie van Pietermaai als pupil van pater Lodovicus Jansen. In 1922 vertrok hij naar het buitenland voor studie en kwam terug in 1933 waar hij eerst te Willibrordus en Santa Maria te werk werd gesteld voordat hij op Montaña werd geplaatst.
Hij liep in Montaña van huis tot huis en reed er later rond in een oude grijze Fiat om zich op de hoogte te stellen van de gezinsomstandigheden van zijn parochianen.
Hij was vermaard om zijn catechismuslessen die hij altijd eindigde met een mop die niemand vergat. Hij vertaalde het kerkboek vanuit het Latijns in het Papiaments en verzorgde de kerkviering op feestdagen, zoals met kerst, volledig in het Latijns.
Henriquez is op voordracht van het bisdom van Willemstad, door de paus tot monseigneur benoemd. Op Curaçao zijn alleen hij en pastoor Römer van Jan Doret voor deze titel voorgedragen.
Het zustershuis
In 1937 werd bij de kerk het zustershuis, het Mariagesticht, gebouwd voor de zeven zusters van Schijndel die in 1920 samen met Frater Radulphus op Curaçao aankwamen. Hun primaire taak was om het onderwijs te verzorgen. De zusters van Schijndel wilden zo dicht mogelijk bij de bevolking wonen, reden waarom naast het zustershuis te Montaña, ook op Santa Rosa, Groot Kwartier en Pietermaai zusterhuizen werden gebouwd.De zustershuizen kregen later een andere bestemming zoals het bakstenen Sint Annagebouw te Groot kwartier, dat nu het hoofdkantoor is van onder ander Scouting Curaçao. Bij het zusterhuis te Montaña brak eens brand uit en iedereen stond al buiten toen een zuster toch nog naar binnen rende om de heilige hosties in veiligheid te brengen.
Kwajongens
De voormalige onderwijzer, wijlen Alex Suares, vertelt over het gebouw achter de kerk dat het eerste zusterhuis was en ook de eerste school van Montaña. Hier stond ook een put en om 2 uur liet zuster Inocencia twee jongens water uit de put halen. Alleen kinderen die braaf waren geweest mochten van de zuster drinken. De kwajongens wisten echter vóór die tijd naar binnen te sluipen om alvast uit de granieten emmer te drinken. Na verloop van tijd werd het gebouw door de zusters voor andere activiteiten gebruikt. Het zustershuis verhuisde later maar een nieuw gebouw naast de kerk.
