Wishi

Paul Brenneker vermeldt dat al in 1756 hier een klein plantage lag met de naam Hoesji, Husji ,Hoesje,Wiesje (1835) Wieschie (1836)Wieshi( 1923). Rond 1940 veranderde de spelling in Juicio (rechtuitspraak) of Wishi.
Volgens Els Langenfeld, die de overdrachtsdocumenten van plantages en knoekjes op Curaçao inventariseerde, was Wishi eens een donatie aan een voormalig tot slaaf gemaakte. Namen van de donateur en de toenmalige nieuwe eigenaar zijn echter onbekend.
De gehele omgeving ten westen van Marchena stond eens ook bekend als Alabama.
Deze laatste naam kwam door Leonard Burlington Smith, de ontwerper van de eerste Curaçaose pontjesbrug uit 1888. Smith werd in het Amerikaanse Maine geboren als een boerenzoon maar koos voor de zee. Zo was hij kapitein op diverse schepen, reisde over de hele wereld, werd aandeelhouder in grote scheepvaartmaatschappijen en bezat later diverse werven in de Sint Annabaai.

Bijzondere bewoner

Smith werd verliefd het eiland en verhuisde met zijn gezin naar Curaçao. Hij had zich hier al enkele jaren gevestigd als schatrijke zakenman toen hij in 1881 als viceconsul en in 1884 als consul werd benoemd.
Smith’s geboortestreek was bosrijk, met vele zaagmolens en stond bekend om haar export van hout. Hij begon op Curaçao met de import van hout uit Maine en vestigde hier een bunkerstation voor steenkool aan de Annabaai. Het houtzaagsel uit Maine was ook belangrijk ter conservering van ijs, een ander exportproduct van de streek: In Maine werd van januari tot maart ijs ‘geoogst, zoals dat heette, van een bevroren rivier. Elke laag ijs werd ‘verpakt’ in zaagsel en in ijspakhuizen bewaard. Van hieruit werd het vervoerd naar warmere streken in de Verenigde Staten en, door tussenkomst van Smith, ook naar Curaçao: hij was de eerste die hier ijs introduceerde. Dat was eerst geen succes: men dacht op Curaçao dat koude drankjes in de tropen niet goed zou zijn voor je gezondheid. Ook verkocht Smith zout vanuit Bonaire aan zijn geboortestreek Maine.

Water en elektra

Dankzij Smith werd ook stromend water en elektra op Curaçao geïntroduceerd. Als proef had hij in Wishi artesische putten laten aanleggen, maar het water bleek te hard.
Vanuit een centrale ta Plantersrust leverde hij later voor het eerst water aan Otrabanda. En via een pijplijn dat onder het Annabaai doorliep werden daarna ook Punda, Pietermaai en Scharloo van water voorzien.
In 1889 begon hij ook met elektriciteitsbedrijf op Plantersrust. Zijn belangrijkste klant was het gouvernement die maandelijks fls 500,- betaalde voor de 250 straatlampen in de stad.
Het was ook Smith die windmolens introduceerde op Curaçao en ook was hij de eerste die aangaf dat er een drydock en een resort-hotel op het eiland moest komen.

Shon Smith

Op 2 mei 1895 kocht hij een flink stuk grond in de buurt van Wishi voor 10.000 gulden, verdeelde het in percelen en noemde het Alabama. Niet bekend is waarom hij deze naam koos terwijl hij zelf uit Maine kwam. Hoe het ook zij, hij kreeg als nòmber di kariño, koosnaampje, Shon Smith di Alabama toebedeeld.
Op de top van èèn van de heuvels in Wishi stond zijn buitenhuis ‘ Our Wish’, een huis uit 1865 dat Smith liet verbouwen tot zijn buitenhuis. De locatie: het tegenwoordige Schottegatweg west no. 71, direct naast Plenchi Daddy Mondesir waar nu domino- spelen worden gehouden. Vóór het huis stonden twee pilaren, met op de ene het woord ‘Our’ en op de ander het woord ‘Wish’. Ouderen uit Wishi herinneren zich deze pilaren, die daar nog stonden, lang nadat het woonhuis al verdwenen was
Smith had last van zijn longen en zijn grootste wens was te wonen in de schone, frisse zeelucht op Wishi. Het was hem gegund: Hij overleed in 1898, nog voordat de oliemaatschappij zich in 1915 op het eiland vestigde en diezelfde Wishi één van de wijken werd met de meeste rookoverlast en de daarmee gerelateerde gezondheidsproblemen. Ook Wishi werd trouwens schriftelijk aan de raffinaderij te koop aangeboden, maar dat aanbod werd afgewezen.

Home sweet home

Naast zijn buitenhuis te Wishi had Smith ook een stadshuis, Washinton Village aan het tegenwoordige L.B. Smithplein no. 8 waar grootse feesten werden gehouden. Volgens de auteur John de Pool werd aan het eind van de party altijd Home sweet home gedraaid, als stille wenk van Smith dat het feest nu afgelopen was en iedereen naar huis moest.
Na zijn dood verkocht Smith’s zoon Arthur dit huis en ook de familiebedrijven aan de firma S.E.L. Maduro & Sons. In 1936 werd het plein op Otrobanda naar Smith vernoemd. Door zijn bijzondere verdiensten voor de gemeenschap is Smith de enige consul wiens naam nog altijd bekend is op het eiland.

De kerk

Over S.E.L. Maduro gesproken: het terrein waarop de kerk van Wishi, bekend als Misa di Santa Teresita di Niño Hesus, was hun schenking aan monseigneur Vuylsteke. Het terrein was 200 bij 50 vierkante meter en de directeur van Maduro & Sons ontving toen, via monseigneur Vuylsteke, een gouden medaille van de paus.
De huidige kerk, bekostigd door Nederland, is nog het oorspronkelijke gebouw dat op 5 oktober 1930 gereed kwam. Totale bouwkosten waren 40.000 gulden, die van de pastorie 20.000 en de eerste pastoor van Wishi was Sylvester Hagemans.

Fatale bananeschil

Mgr Vuylsteke was ook initiatiefnemer van diverse andere kerken op Curacao, zoals de Shellkerk op Dam Negropont en die van Groot Kwartier en Janwe.
Vuylsteke overleed aan heupbreuk nadat hij, onderweg naar de kerk van Wishi, was uitgegleden op een bananenschil.
In verband met de regels van het Vaticaan is het entree van kerken traditioneel aan de westkant gesitueerd: daar waar Jezus begraven ligt en bij ons het zonlicht naar binnen schijnt bij zonsondergang. Slechts enkele kerken op Curaçao vormen hierop een uitzondering, zoals die van Fuik, Steenrijk, Tera Kòrá en Wishi.

Buurtcentrum

Niet allleen de kerk, ook de twee achterliggende voormalige basisscholen, Pius- en Aloisiusschool staan op terrein van het bisdom. In de Aloisiuschool werden enkele jaren geleden door Pro Alfa nog alfabetiseringslessen gegeven aan buurtbewoners maar sinds het dak verdwenen is tijdens een storm, staat het gebouw er vervallen bij.
Het tweeverdiepingsgebouw van de Piusschool is sinds 1989 als buurtcentrum ingericht. Behalve diverse activiteiten georganiseerd voor de buurt en voor ouderen, is er ook een kinderopvang en worden er warme maaltijden verstrekt aan arme gezinnen. Vanuit het buurtcentrum wordt ook de dag van Wishi /Marchena gevierd, meestal op de tweede zondag in Oktober, dat samenvalt met de jaarlijkse fietstocht van Radio Mas. De Tour de Mas- is de dag waarop duizenden fietsen op Curaçao MASsaal de straat opgaan. Ze rijden ook door Wishi-Marchena die een hoogtepunt op de route vormen.

Schoon milieu

Het buurtcentrum is in 1989 opgericht door Kenneth Valpoort die al 60 jaar in de wijk woont, samen met Liberio “Pasito” Stroop. Valpoort richtte ook de Komishon Akshon Wishi/Marchena i besindario op tegen de uitstoot van de raffinaderij in Wishi/Marchena en omstreken. “Zo hebben we vooral op 5 juni, de internationale milieudag protestoptochten georganiseerd in de wijk en naar de raffinaderij, waarbij diverse andere organisaties zich haden aangesloten’’, aldus Valpoort

Plenchi Mondesir

In de periode rond 1978 was het ‘hot’ rondom de snacks en bars op de Schottegatweg-west oftewel Kaya Grandi. Bij de buurtclub, Onze Vlag waren er regelmatig vechtpartijen, de jeugd was opstandig, politie hield razzia’s en eens hadden jongeren zelfs een baricade opgeworpen in Kaya Grandi. Isaac’ Daddy’ Mondesir, een oudere inwoner kwam bij dit incident door een politiekogel om het leven, zijn auto doorzeefd met kogels. Valpoort nam het initiatief om een herdenkingssteen te plaatsen op de hoek van Quinta Leonor, de locatie waar het incident plaatsvond en waar dominospelers uit de buurt elkaar ontmoeten.

Kaya Grandi

Kaya grandi is het gedeelte van de Schottegatweg west dat de toevallige grens vormt tussen Wishi en Marchena. Valpoort: “Als sociaal/ cultureel en commercieel centrum stond hier Theater Rex, het trefpunt van bewoners van Wishi en Marchena met daaromheen diverse winkels zoals een chinees restaurant, toko’s, een lodge-gebouw, loterijverkoop, supermarkets, een kapper, een constructiebedrijf, een meubelzaak en ook een benzinepomp. Op de huidige locatie van Marchena Hardware stond een kleermakerij, een bedrijf voor radio reparatie, verdiepingswoningen en zelfs een kippenfarm”.
Een belangrijke winkel in Kaya Grandi aan de Marchena-zijde was Toko Rima, nu bekend als het Kenniscentrum Splikami dat op wijkniveau de moderne technologie dichterbij ongeschoolde werkloze kwetsbare jongeren en ouderen wil brengen.

Rex

Valpoort: “Het Rex theater was halfopen en volgens ouderen uit de wijk zaten rijkelui op de eerste rij, was je arm, dan zat je achterin. Was je jong en atletisch dan kon je gratis de voorstelling volgen: bovenin het theater waren er ronde uitsparingen voor ventilatie en jongeren maakten gretig gebruik van deze prime location”. Tot de politie eraan te pas kwam en ze daarvan af moesten springen en het op een lopen moesten zetten. Het theater sloot haar deuren in 1960 en werd later een pakhuis. Tijdens de onlusten van 30 mei 1969 werd ook Rex in brand gestoken omdat het eigendom zou zijn van Tauber, die ook in de stad winkels had.
In de jaren 70 werd in de ruïnes van Rex een high flying park gevestigd, een artistiek en cultureel trefcentrum voor jongeren. Het terrein is later opgekocht door Thomas ‘Boy’ Martina voor de bouw van het eerste filiaal van Marchena Hardware. Martina, in Marchena opgegroeid, was, samen met zijn team, ook promotor voor feestjes in de wijk,liet sportvelden aanleggen en organiseerde de eerste Dia di bario in de twee wijken.
Door de incidenten in Marchena werd de wijk vermeden en was hij één van de initiatiefnemers om de naam van de wijk te ‘zuiveren’ waardoor Wishi/Marchena nu zelfs een hotspot is tijdens carnaval en seú – optochten.

E wowo en Enoch

De Balkanweg ten zuiden van Wishi, is de grens met Santa Helena. Hier vlakbij ligt het vroegere knoekje Enoch, dat jarenlang een grote mondi was. Sinds enkele jaren is het bebouwd met een aantal identieke huizen en voorzien van de kleinste huisnummers in Wishi.
De bijbelse figuur Enoch was zo toegewijd aan God dat hij, zonder het proces van de dood te moeten doorstaan, levend in de hemel werd opgenomen. Tegenover Enoch, ziet men in de Seru Pretu de Wowo di Seru: een zwart hol bij de top van de heuvel waarin geiten een onderkomen hadden gevonden.

Seru Pretu

Seru Pretu ligt ten zuid-westen van de wijk en is een dominante landmark in Wishi. Direct aan de voet ligt de gelijknamige wijk Seru Pretu, de enkele huizen die hier staan hebben als adres Seru Pretu bij Wishi. Curaçao kent namelijk meerdere heuvels met die naam. Dave Brug, geboren en getogen in Wishi vertelt: “Seru Pretu was ons sportterrein. Als jongeren beklommen wij de heuvel via de trap maar ook langs de rotsen. De afdaling was aan de andere kant in Zjaro. De voormalige trap op Seru Pretu leidde naar de diverse communicatiemasten op de heuvel. In de buik aan de noordkant ligt een grote losse rots die we Baranka noemen. Daaronder ligt een grot waar we een vuurtje stookten voor de grill” aldus Brug

Australia

Wishi bestaat – naast de kern Juicio/ Wishi – uit diverse vroegere knoekjes die tegenwoordig ook tot Wishi worden gerekend.
Ten westen van Wishi en ten noordoosten van Seru Pretu ligt Australia oftewel Ostralia (1844) waar ook een heuvel, de Seru di Australia, lag. Hier was een groot voetbalveld aangelegd ten behoeve van de jongeren uit de buurt.
Direct ten oosten van Australia ligt Mandi, een voormalig knoekje. Ook Sandrok, Dacosta en Eendracht (allen vermeld in documenten uit 1835) zijn voormalige gronden bij Wishi.
Het merendeel van de ongeveer 300 huizen in Wishi is gebouwd op eigendomsgrond van wijlen Cesar Elassais- ‘tereno di Cesa’ dat nu in handen is van zijn erfgenamen. Buiten Elassais’ grondbezit valt de kerk met de 2 scholen, eigendom van het bisdom en ook Quinta Leonor, een stuk particulier terrein aan de Kaya Grandi waar eens een bekende ‘snek’ stond dat 24 uur per dag geopend was. Er omheen stonden eens enkele huizen, maar op de locatie wordt nu een kerk gebouwd. Direct naast Quinta Leonor ligt het voormalige Our Wish van Leonard B. Smith.

Uit Banda bou

Evenals Marchena bestond het merendeel van de bewoners van Wishi uit werknemers van de raffinaderij, afkomstig uit onder andere Caribische eilanden, maar ook lokale inwoners uit bijvoorbeeld Bandabou verbleven door de week in een klein onderdak dichter bij de raffinaderij. Zo treft men hier de naam Sluis, oorspronkelijk van Banda bou. Andere bekende namen in Wishi zijn Hodge en Ys, verwant aan twee ex- premiers op Curaçao en ook de huidige jonge parlementsvoorzitter Fergino Brownbill is in Wishi opgegroeid.

Kurá di Portugés /Seru Fransés

Brug: “Naast de officiële namen zijn ook diverse bekende locatienamen door bewoners bedacht, zoals Little Saba: vanaf Seru Pretu was, dichtbij Australia gelegen, duidelijk een groene plek te zien met vele kokosbomen, Men noemde het Little Saba omdat daar enige gezinnen uit Saba woonden.
Wishi grenst in het noorden aan de Hanchi di Kas Chiki, waar het kleine landhuisje staat. Daar ligt een grote diepe kuil dat bewoond wordt en door buurtbewoners

‘den Kobá wordt genoemd”.

Kurá di Portugés is een groot terrein in het westen van Wishi, op de grens met Veeris en eigendom van een Portugees. Het was vroeger mondi en voor jongeren uit Wishi de kortste weg om bij Piscadera te gaan zwemmen. Die locatie is nu bebouwd. Ook dichtbij de grens met Veeris liggen Hòfi Nenei waar een dam ligt en Seru Fransés, een bewoonde heuvel dat op de grens ligt van Wishi en de Veerisweg.
Herkomst van de naam Seru Fransés is onbekend. Zou het te maken hebben met Franse kapers die in vroegere tijden bij de Sint Michielbaai en de Piscaderabaai het eiland binnenkwamen en over deze omgeving naar de stad trokken? Of met de nabijgelegen voormalige knoekjes zoals Sans Soucis, Paradis (het huidige Paradijs) en Ma Retraite ( Gasparitu), eens eigendom van Franse families op Curaçao?