Mahuma

Curaçao is verdeeld in 50 zones, elk bestaande uit een aantal bario’s. Voor de zone Mahuma is dit: Mahuma, Juan Domingo, Weltevreden, Wawu en Ludunu.

De zone Mahuma wordt in het oosten (vanaf Pizzahut Santa Maria) en het noorden begrensd door de Rooseveltweg,in het zuiden door de Jan Noorduynweg en in het westen door de Weg naar Westpunt. In tegenstelling tot wat de namen doen vermoeden liggen zowel Pizzahut Santa Maria als de grotten van Hato dus in Mahuma.

Bekijk ook de videoproductie over de wijk Mahuma – gesponsord door Unesco Curaçao

De bario Mahuma bestaat uit Mahuma Abou,( het westelijk deel van Mahuma)  en Ser’i Mahuma, het bergplateau dat het noordelijk deel van Mahuma vormt. Het is één van de dichtst bevolkte heuvels op Curaçao.

De naam Mahuma

De oorsprong van de naam is zelfs bij de meeste oudere inwoners van de bario onbekend. In 1721 stond het bekend als Ligtenberg, of Lugtenberg, Luchtenberg, een plantage van 400 hectare met veel kokosbomen en was veeteelt de belangrijkste activiteit. In 1739 heette het Schralenberg en was de eigenaar Jan Thijsen, die ook een stuk grond bij St Joris bezat. In 1861 heet de plantage Lugtenberg en in 1750 verschijnt voor het eerst de naam Mahoema (of Mahuma) voor wat nu bekend staat als Ser’i Mahuma. De schrijver M.A. Visman trof de naam Mahon aan, rondom 1758 een moderne naam voor Mohamed. Informatie over een eventuele islamitische eigenaar kon hij echter niet vinden.

Volgens een oudere bewoner van Mahuma, Arthur Randt (82) hadden zijn voorouders het over een Arabier die een winkeltje had nabij de Pos di Pueblo, in het zuiden van Mahuma. Hij heette Mahútma of Mahumát en kocht ook Panama hoeden die op het eiland werden gevlochten, om die in het buitenland te verkopen.

In verband met de naam Mahuma kregen 4 straten in het oosten van Mahuma  toenmalige straatnamencommissie, namen die verbonden zijn aan het islamitisch geloof, namelijk Mekka- Koran-, Hegira- en Almadinastraat. Mahuma is ook de naam van een bario op Aruba, daar neemt men aan dat het een indiaanse oorsprong heeft.

Ser’i Mahuma

Arthur Randt vertelt dat Ser’i Mahuma lange tijd alleen maar uit rotsen en mondi bestond. Het meest noordelijke deel heet Ser’i Bordo (steile rotswand).Ook in het noord oosten bevond zich de Porta di Hato, waar vroeger de ingang was van de plantage Hato (nabij het huidige Cabo Verde weg).

Ten oosten van de heuvel lagen halverwege en trapsgewijs 3 regenbakken. De bovenste werd gebruikt voor huishoudelijke doeleinden, de tweede voor het vee en de onderste om kleren te wassen. Niet bekend is wie deze heeft aangelegd en intussen zijn ze door bebouwing ook verdwenen.

Spilòn

In de bocht van de heuvel, net voor de ingang van de grotten van Hato, woonde een Arubaans echtpaar: Ma Nicha en Zjèn Koíto. Zjèn was een paardetemmer die eens van een paard was gevallen waardoor hij mank liep, (‘koíto’)  maar dat weerhield hem er niet van om dit werk doen. Zijn vrouw Nicha was de eerste gids van de Grotten van Hato: met een fakkel van verdorde cactus leidde zij bezoekers door Spilòn, de vroegere naam voor de tegenwoordige Grot van Hato. Seru di Spilònk oftewel Spilon is het middelste deel van seru di Mahuma, met een grot waar vroeger een altaar van steen stond, met kaarsen en beelden maar deze is helaas vernield.  

Bovenin Spilòn is de bentana, een opening dat later is afgedekt omdat geiten  naar beneden vielen., maar waardoor de grot eigenlijk zijn ontdekt! Hoewel de naam anders doet vermoeden, ligt de Grot van Hato in Seru Mahuma.

Volgens oudere bewoners bevindt zich in de noordelijke rotswand ook enkele grote gaten, door militairen in de rotswand opgeblazen om tanks met brandstof voor hun vliegtuigen veilig te stellen. Dit plan is uiteindelijk niet uitgevoerd, de gaten moeten er echter nog zijn.

Waterrijk

Ser’i Mahuma staat bekend om haar watervallen tijdens regenperioden. De rotsachtige ondergrond van de berg bestaat namelijk uit triljoenen gangetjes die gemaakt zijn door koraaldiertjes toen het eiland nog onder water lag. Deze netwerken van gangetjes zijn onderling met elkaar verbonden, vullen zich tijdens regentijd met water dat langzaam wegstroomt. Zodoende functioneert Ser’i Mahuma als een spons met een enorm reservoir aan water dat soms zelfs constant blijft stromen, zoals te zien is bij Roi Rincon. Er stroomde regenwater van de heuvel af naar het westen, richting Esperamos en Groot Piscadera, maar ook in het oosten naar waar nu de Sucuweg ligt en aan de noordzijde, tegenover het vliegveld. Het water stroomde vroeger vanuit  Hato zelfs verder tot de vlakte van San Pedro.

Tanki Wulu

In het huidige Sucuweg,in het oosten van Mahuma, achter de voormalige Curaçao Ginza, bevond zich Tanki Wulu (alias Tanki Woeloe of  Tanki M-Po: een natuurlijke dam dat regenwater van Ser’i Mahuma opving en waar men zelfs tijdens droge tijden water kon halen en vrouwen kleren kwamen wassen. Ook graasden hier vroeger koeien. De dam werd drooggelegd, er zijn kanalen gebouwd, maar tijdens hevige regenval is het water hier niet te stuiten. Op het wegdek van de weg naar Romar zijn er scheuren te zien van water dat vermoedelijk nog ondergronds richting voormalige Tanki Woeloe loopt.

Opstand slaafgemaakten.

Op 6 juli 1750 was er een opstand van slaafgemaakten op Curaçao, waarbij ze gewapend met o.a houwelen vanuit Punda richting Hato waren getrokken. Regeringssoldaten maakten een eind aan de opstand en vele gevluchte slaafgemaakten zochten een schuilplek in de grotten van Ser’i Mahuma. Naar verluidt zijn er nog honderden onbegaanbare grotten in de heuvel waar nog nooit iemand is geweest.

Aloëplantage    

Waar nu de huizen van Romar staan was vroeger een enorme aloëplantage, aangelegd door de Arubaan Modesto Gonzalez. Hij kreeg in 1934 20 hectaren grond te huur van de overheid en exporteerde met succes aloëhars naar Aruba, in die tijd het centrale distributiepunt voor de Antillen. Van daaruit werd de hars naar de Verenigde Staten en Engeland geëxporteerd.  Bij zijn huis stonden, jaren nadat de exploitatie was afgerond, nog grote potten en installaties die voor de productie werden gebruikt.

Modesto verbouwde later ook aloë op Santa Catharina en Herst. Zijn huis te Mahuma was gebouwd op een trailer en gedurende de dertiger jaren werd daar voor het eerst op Curaçao fiesta di piknik georganiseerd, zelfs met optredens van buitenlandse muzikanten.

Landbouw  

De plantage Mahuma veranderde nogal vaak van eigenaar, gedurende 100 jaar zelfs 10 maal. In 1908 kocht de overheid het landgoed dat toen nog 365 hectare was, voor fls 14.400 gulden en verdeelde het rooiengebied in het westen in 98 percelen van 2 hectaren elk. Het is toen voor landbouwdoeleinden vrijgegeven en er werd vooral veel mais verbouwd. Tussen 1948 i 1954 werden dammen aangelegd, kredieten verstrekt voor aanleg van putten en waterbakken en machines beschikbaar gesteld door de LVV.

Met de komst van de Shell in 1914 trokken landbouwers massaal naar een beter betaalde baan en werden de landbouwgronden en hofjes verwaarloosd. Naast het huis van de oorspronkelijke traditionele families verrezen huizen van kinderen en overige familieleden, waardoor diverse gezinnen van dezelfde familie op hetzelfde terrein samenwonen.

Militairen 

Het eerste vliegveld van Curaçao lag op het voormalige Amstelterrein aan de Rijkseenheidboulevard alias Don Martina Boulevard bij Zeelandia. Die was echter niet geschikt voor militair gebruik en door de ligging nabij Ser’i Mahuma werd Hato tijdens de 2e wereldoorlog als vliegveld in gebruik genomen. President Roosevelt stuurde tussen 1942 en 1945 in totaal 7000 militairen naar Curaçao, waarvan een deel in barakken aan de huidige Rooseveltweg (!) nabij Hotel Holland waren ondergebracht. Op Ser’i Mahuma werden zoeklichten en wachtposten geïnstalleerd. Wijlen Angela Leonora is op Ser’i Mahuma geboren en heeft tot haar overlijden in het huis van haar ouders gewoond. Ze heeft als kind nog zwaailichten en gestationeerde militairen op de heuvel meegemaakt.

Landhuis

Het voormalige landhuis van Mahuma werd in de 16 eeuw gebouwd in het zuiden van Mahuma en is volgens Pater Brenneker bij overname door de overheid afgebroken, om te voorkomen dat ex- slaafgemaakten daarin zouden gaan wonen. Een ander verhaal, dat de eerste niet uitsluit, luidt dat dit nogal grote landhuis- tijdens de tweede wereldoorlog, medio 20^ste eeuw, met de grond gelijk werd gemaakt. Het bevond zich op de weg naar Hato, nabij de militaire installaties en men wilde voorkomen dat zwervers daarin zouden gaan wonen. Feit is dat het landhuis medio 20^ste eeuw werd afgebroken.

Johannes-Janshi-Virginie (inwoner van Mahuma ,94 jaar) vertelt dat het landhuis enkele meters achter Esperamos lag. Op die locatie liggen nu alleen nog een hoop kalkstenen rondom de afgegraven kuil, mogelijke restanten van het voormalige landhuis.

Bewoners op dit adres vertellen dat volgens hun ouders hier inderdaad de ruïne van het huis van de shon stond, boven op een heuveltje. Deze heuvel is een aantal jaren geleden afgegraven, het gruis is gebruikt bij de bouw van een grote commerciële onderneming aan de Jan Noorduynweg.

De ingang van de plantage bevond zich schuin achter Esperamos supermarket: net op de tweede zijweg rechts van de Kaya Laurentius – Lou di Duzupé oftewel Dezupé.

Johanna Sambo.

In 1807 kreeg de plantage Mahuma een opmerkelijke eigenaar, de kleurling Johanna Catharina Corpus, alias Johanna Sambo. In tegenstelling tot diverse eerdere eigenaren lukte het haar om van Mahuma een rendabele onderneming te maken, mede dankzij de grote veestapel die men daar had. Sambo verbleef op Mahuma tot haar dood in 1841, waarna de plantage weer in verval geraakte.

Straatnamen

Schonegevelstraat, een van de hoofdwegen in Mahuma, heette oorspronkelijk Kompa Dochi , naar de eigenaar van een hofje dat aan deze  straat was gelegen. Schonegevel is de naam van een vroegere Shell-directeur. Ook de Jan Noorduynweg is vernoemd naar een oud-directeur van Shell Curaçao, Jan Noorduyn, dus  Met de bouw van employee woningen op Julianadorp, moest er een weg komen naar de Isla. De bestaande zandweg werd in 1948 gemoderniseerd en naar hem genoemd.

En de Rooseveltweg, die oorspronkelijk de raffinaderij met het vliegveld te Hato verbond, is vernoemd naar Franklin D. Roosevelt de Amerikaanse president die tijdens de WO 2 duizenden soldaten naar Curaçao en Aruba stuurde, vooral ter verdediging van de olieraffinaderijen op beide eilanden. Deze raffinaderijen waren tijdens de oorlog van vitaal belang: ze produceerden 70% van alle benodigde brandstof van de geallieerden tijdens de 2^e wereldoorlog.

Lou di Desupé

Met de benaming van de lange weg dat achter Esperamos supermarkt naar de rotonde van Zegu loopt is het wel anders verlopen. Familieleden, en met name de aangenomen zoon van Laurentius Mathilda, alias Lou di Desupé heeft zich ervoor geijverd dat deze weg naar deze opmerkelijke bewoner werd vernoemd.

De voormalige huizen van Lou, waarvan één een  kunukuhuis, staan halverwege deze weg op een heuvel aan de noordzijde.   

Lou had een hofje met talloze mangobomen en een winkeltje waar hij onder andere landbouwproducten verkocht. Maar hij stond vooral bekend om zijn maismolen en uit de verre omgeving kwamen mensen bij hem om mais te malen tot gele en witte maismeel.

De Mahumaweg heette Hanchi di Nèns, naar de verkoopster van brood en snoepgoed, dat in het knoekhuis woonde dat nog direct aan het begin van de Mahumaweg staat.

Wan Domingo en Ludunu   

Achter Esperamos ligt een voormalige kleine plantage dat in 1731 door de regering ’wegens trouwe dienst toegewezen is aan de slaafgemaakte Juan Domingo’. Slaafgemaakten op de gouvermnement-plantage Hato bereikten vaak een hoge leeftijd en als pensioen kreeg men vaak een stuk grond mee dat vroeger aan de uitgestrekte plantage Hato behoorde.

Vanaf Esperamos , richting Rotonde Zegu liggen, ingeklemd tussen Juan Domingo, Mahuma en de grote Weg naar Westpunt twee minder bekende kleine wijkjes, namelijk Wawu oftewel Wau en Ludunu. Deze namen –waarschijnlijk van Afrikaanse afkomst- zijn bij de huidige bewoners echter onbekend: men hanteert Juan Domingo als woonadres. Ludunu loopt vanaf het oude gebouw van Gomez Entreprises tot de rotonde van Zegu en vandaar uit naar het oosten tot en met Mahuma no 170.

Wau

Wawu wordt ook aangeduid als Wawu bij Malpais want ook bij Rancho ligt een wijk met dezelfde naam. Die bij Malpais ligt voorbij de rotonde van Zegu, vlakbij de volkswoningen van Fundashon Kas Popular die op Wechi zijn gebouwd.

Elia Isenia, die zich  heeft zich verdiept in de Curaçaose cultuur en gewoonten, vertelt dat de bario bij Malpais niet Wawu, maar ‘Wauw’ heet, wat zoveel betekent als ‘ata nos’, ‘hier zijn wij’. Het refereerde naar een groep slaafgemaakten dat nogal opstandig was en om die reden van plantages werden geweerd. Zo kregen ze een terrein te Kabayé toegewezen maar omdat daar klipsgrond lag en geen landbouw kon worden uitgeoefend, kwam men in daartegen in verzet, zelfs tegen de pastoor die als bemiddelaar erbij werd gehaald. Uiteindelijk kreeg de groep het terrein bij Willibrordus, vroeger Buitenbosch oftewel Mondi Afó, toegewezen. Vele Wau’s uit diverse delen van Banda bou kwamen hier te wonen. Toen de kerk werd gebouwd en de parochie werd gesticht, veranderde de naam Buitenbosch in Willibrordus”, aldus Elia Isenia.

Uit oude documenten blijkt dat het Stuk gronds Malpais a Wawoe is in 1840 fls 1000,- waard is , namelijk 5 bunders a fls 200,-  In  1940 is de waarde van het terrein fls 850,-

Weltevreden

Er zijn diverse barios op curacao met de naam  Weltevreden. In dit geval gaat het om Weltevreden, alias Wadufredu, Wanufredo of Wenefredu , ten zuid- westen van Mahuma, op de grens met Suax. Het is privéterrein, tereno di famia. De plantage-eigenaar van Mahuma, Jan Hendrik Cratz, -Shon Cratz- had in 1895 een relatie met één van zijn slaafgemaakte vrouwen, die al 4 dochters had. Een van de dochters, Plantina Cornelia Cratz, vroeg, ook namens haar zusters, haar stiefvader om een stuk grond. Hij gaf hen 6 hectare grond ten westen van Mahuma en ten oosten van Suax. De zussen hadden eigenlijk gehoopt een groter stuk terrein te Suax, maar toonden zich tegenover Cratz toch  ‘wel tevreden’ met de 6 hectare. Deze werd in vieren verdeeld, waarop elke zus een huis bouwde. De meeste huidige inwoners van Weltevreden zijn of afstammelingen of aangetrouwde familie van de Cratz- zusters.

De bekende tambú zanger, Basilèl, wijlen Edwin Bernadina is directe nazaat van Plantina Cratz en toont op bijgaande foto de originele documenten van de schenking van Weltevreden.

Locaties in en rond Mahuma (uit Sambumbu van P. Brenneker):

• Dusupé ligt in het zuiden van Mahuma, dicht bij het gewezen landhuis;
• Jan Blauw ligt in het zuidwesten  van Mahuma, dicht bij Waú.
• Moonchi is een plaats ten zuiden van Mahuma en ten noorden van Maduro (Naam van een vroegere eigenaar.
• Poz di culebra was een put met zoet water in het westen van de tegenwoordige Mahumaweg.het was ondeskundig gegraven en kronkelde als een slang. Eens was er een vrouw in gevallen en kon gered worden juist onmdat die kronkels in de put zaten. De put is later gedempt om ongelukken te voorkomen.