Malpais (deel 2)

Cueba di Chichi
“Slavin Chichi van Malpais was in verwachting en zou worden geslagen. Ze vluchtte en verborg zich in een grot van de Seru Jamaníca, in dezelfde plantage. Daar heeft ze jarenlang met haar man geleefd, en kreeg er nog twee kinderen bij. Zij haalde eten op Gato, dat ’ ‘vrij’ was. Toen de klokken de vrijheid aankondigden, was Chichi niet te bewegen de grot te verlaten. Ze geloofde er niets van.
Pas toen ze veel vrijheidsliedjes had gehoord, durfde ze voor de dag te komen en is zelfs naar de heer van de knoek geweest, die er zeer op stond dat zij zich presenteerde, daar hij 200 gulden ontving voor iedere slaaf. De grot heet nu nog ‘Cueba di Chichi’ , aldus Paul Brenneker in Sambumbu.

De Archeologische Werkgroep ging op zoek naar de originele Cueba di Chichi. En onderzocht in 2015 diverse grotten in de de meest oostelijke hoek van Seru Jamanika in Malpais, gelegen tegenover landhuis Papaya aan de Westpuntweg. Op Jamanika waren in de loop der jaren grote rotsblokken van het kalksteenplateau afgebrokkeld die samen ruimtes vormen waarin men best zou kunnen wonen. Zo vond men een mogelijke verblijfplaats van Chichi, met zelfs een “woon-en slaapkamer”.
De plek ligt namelijk ook dicht bij Gato dat ‘vrij’ was omdat Gato door de eigenaresse aan haar slaafgemaakten had geschonken. Voor Chichi inderdaad een geschikte woonplaats om af en toe daar te gaan buurten en te shoppen. Maar er zijn meerdere grotten op Jamanika die mogelijk eens het onderkomen van Chichi kunnen zijn geweest.

De baaien van Malpais
In deel 1 van Malpais vermelden we dat het eens de grootste plantage was in de middendivisie. De voormalige veeplantage werd in 1929 door de Shell gekocht, kwam weer in handen van de overheid en is sinds 2013 erkend als natuurgebied.
Malpais grenst aan 4 baaien en deze zijn, van oost naar west: De Vaersenbaai, de kleine Boka di Roi di Kenepa (Playa Uniko), de von Peschbaai (Vrijgezellenbaai) en de Bullenbaai.In deze 2e editie: de baaien van Malpais.

De Vaersenbaai
De voormalige plantage Groot Piscadera werd in 1662 aangelegd als één van de eerste voedselplantages voor slaafgemaakten die in kampen te Zuurzak en Sint Joris waren ondergebracht. Aanvoer van verse melk en vlees kwam van de koeienkoraal te Vaerschenbaai -oftewel ‘Versebaai’- dat rond 1700 ook bij Piscadera hoorde.

Het terras van het huidige restaurant bij de Vaersenbaai is gebouwd op restanten van een oud fortje terwijl bovenaan de berg ook een geconsolideerde batterij ligt. Fort Vaersenbaai is sinds enkele jaren officieel als monument erkend. Het restant van de poort en de batterij boven het strand zijn geconsolideerd zodat ze niet verder afbrokkelen.
Vaersenbaai is door de Shell aan het politiekorps geschonken als dank voor hun inzet om een staking van Chinese stokers te beëindigen. De stokers protesteerden tegen de levensbedreigende omstandigheden waarin ze tewerk werden gesteld tijdens de tweede wereldoorlog en bij een oproer in het detentiekamp te Suffisant zijn vijftien van hen gedood. Het strand wordt nu verhuurd aan de uitbater van Kokomo Beach en is een populaire zwemgelegenheid.

Boka di Roi di Kenepa
Tussen de Vaersenbaai en de von Peschbaai bevindt zich een klein en vrij onbekend baaitje, op oude kaarten aangeduid als Boka di Roi di Kenepa oftewel ‘Knipbaaijtje’. Het ligt aan het eind van de Roi di Kenepa, een paadje dat verwijst naar de vele kenepabomen die hier vroeger stonden.
Het baaitje heeft een koraalstrand waar pelikanen graag vertoeven. Vanwege de vele stenen en het koraalrif is het niet geschikt om te zwemmen, snorkelen kan nog wel.
Ervan uitgaande dat het baaitje geen naam had, is het door Uniek Curaçao omgedoopt tot Playa Uniko. Uniek Curaçcao is onder andere belast met het beheer van diverse natuurgebieden op het eiland.

Von Peschbaai
De von Peschbaai, in de volksmond bekend als de vrijgezellenbaai- is vernoemd naar een ingenieur van de Shell die het initiatief genomen had om een zandweggetje naar dit baaitje aan te leggen. Het is later ook Pestbaai genoemd, werd vooral bezocht door gezinnen uit het naburige Julianadorp, maar was, hoewel op Shellterrein, vrij toegankelijk voor algemeen publiek. En door de afgelegen ligging en intiem karakter later ook favoriet voor vrijgezellen….
Ten gevolge van de stijging van de zeespiegel is het vroegere koraalstrandje echter geheel verdwenen.

Bulbaai
Ten westen van de von Peschbaai ligt de Bullenbaai, dat nog een geschiedenis heeft van vóór het olietijdperk: op de Werbata kaart was het nog een kleine plantage met woonhuis en bijgebouwen, die nu echter verdwenen zijn.
Ook stond hier eens een fortje: Op de kaart van D. Creefts uit 1784 is het Fortress Bulbaai te zien en wel op een vooruitstekend rotspunt dat Ponta Pecuda werd genoemd. Door aanleg van olieopslagactiviteiten is ook van dit fort niets meer over. Ponta Pecuda is mogelijk de locatie waar tijdens de WO2 door Amerikanen een kustbatterij werd gebouwd.
Zowel de von Pesch- als de Bullenbaai liggen in de vroegere plantage Meiberg, dat al in 1928 voor fls 100.000,- door de Shell was aangekocht. Het landhuis van Meiberg is er niet meer: Na de oorlog was er hevige schaarste aan bouwmaterialen. Hierdoor werden stapelmuren en enkele landhuis ruïnes, zoals het plantagehuis van Meiberg, op het fundament en een muurdeel na, afgebroken ten behoeve van Shell-installaties.

Erfpacht op kustwater ???
Bullenbaai (vroeger ook wel Bullebaay, Bulbaai of Boelbaai genoemd) is een zeer diepe, natuurlijke haven waar later de allergrootste olietankers ter wereld zouden afmeren.
J. van Soest schrijft in Olie als water dat de Shell direct na aankoop van Meiberg erfpacht aanvroeg voor de domeingrond van Bullenbaai en een 100 meter brede strook water langs de kust van Bullenbaai en Meiberg. Erfpacht op een stuk land was geen probleem, maar erfpacht op territoriale wateren aan particulieren zou volgens hooggeplaatste ambtenaren zoals de havenmeester en de militaire commandant wel een precedent kunnen scheppen en men protesteerde hier dan ook heftig tegen. Maar vanwege een mondelinge toezegging van de gouverneur kreeg de Shell het Bullenbaai-terrein voor fls 1500,- per jaar voor 11 hectaren langs de kust èn het gebruiksrecht van 100 meter water langs de kust bij Bullenbaai en Meiberg voor fls 1000,- per jaar.
Als tegenprestatie zou de Shell kustverlichting aanbrengen en voor onderkomen zorgen voor het douane- en loods personeel bij Bullenbaai. Ook werden er huizen gebouwd voor eigen personeel en kwam er een fabriekswinkel waar men voor zeer lage prijzen goederen kon kopen. Ook bouwde Shell twee schuilbunkers voor de bewoners van deze huizen. Deze bunkers stonden buiten de poort van de olie-installaties, op twee plaatsen langs de weg naar Bullenbaai.

Zwembad
In de kustwateren die Shell huurde werd ‘het‘zwembad van Bullenbaai’ aangelegd voor employees die daar gestationeerd waren en voor de bemanning van afgemeerde tankers. Maar ook derden mochten hier gebruik van maken. Langs meterslange trappen tegen de hoge rotsen kon men afdalen naar het ‘zwembad’ : enkele meters water dat omheind was ter bescherming tegen eventuele haaien. De oorspronkelijke steile trappen zijn verdwenen en tegenwoordig vervangen door metalen trappen aangebracht door duikers. Het zwembad is lang niet meer ‘haaibestendig’: van de omheining zijn nog slechts de verroeste palen nog over.

De aanval op Bullenbaai
Achter de rij Shellhuizen die er nog staan, staat een stevige vrijwel ongeschonden schuilbunker uit de Tweede Wereldoorlog, dat nu als opslagplaats wordt gebruikt door buurtbewoners.
Een tweede schuilbunker bevindt zich achter het rijtje afgebroken huizen dichter bij de vroegere poort van Bullenbaai. De kanonnen van Kustbatterij Bullenbaai stonden op het terrein van de olie-installaties langs de kust en hadden hun eigen munitieopslagplaatsen.
Tijdens de tweede wereldoorlog voeren veel Duitse onderzeeërs tussen Curaçao en Venezuela. En zo kwam het in april 1942 tot een vijandige aanval kwam bij de installaties te Bullenbaai. Voor de kust kwam een Duitse U-boot boven water en vuurde acht brandbommen af op de opslagtanks die vol met kerosine zaten. Ze schoten echter mis: De echte tanks waren verborgen onder grote camouflagenetten en de Amerikaanse soldaten leidden de Duitsers om de tuin met grote lampen die ze tijdens de black-out ver van de opslagtanks lieten branden. En, door een snelle tegenreactie van de kustbatterij, sloeg de Duitse onderzeeboot meteen op de vlucht, waardoor deze aanval met een sisser afliep.

Kustbatterij Bullenbaai
De Archeologische Werkgroep onderzocht in 2011 de overblijfselen van deze kustbatterij op het olie-opslagterrein te Bullenbaai. Men vond hier bij het uitstekend rotspunt en bij een beschutte baai met een klein strand, vier geschutstellingen: twee grote, geflankeerd door twee kleinere. De Bullenbaai werd bewapend met twee 12 cm kanonnen. Dit waren grote kanonnen die waarschijnlijk op de grote geschutstellingen waren geplaatst. Het doel van de kleinere geschutstellingen is niet duidelijk. Maar ze maakten allen deel uit van de kustbatterij dat in WO2 door Amerikanen zijn aangelegd ter bescherming van de olie-installaties te Bullenbaai. Dat was dringend nodig: De raffinaderijen op Curaçao en Aruba produceerden maar liefst 70% van alle jet fuel, nodig voor bevoorrading van gevechtsvliegtuigen van de geallieerden tijdens WO 2.

Mamoettankers
In 1973 werd de olie-opslagplaats gemoderniseerd en werd de Curaçao Oil Terminal, COT aangelegd voor de opslag en overlading van ruwe olie uit Afrika en het Midden – Oosten, een investering van ruim 60 miljoen gulden.
En in juni 1974 werd het eerste schip bij Curaçao Oil terminal afgemeerd. Mamoettankers die te groot waren voor de Sint Annabaai, werden hier gelost en de olie werd met enorme pompen en via ondergrondse buizen naar de raffinaderij gepompt.

Kaminda Mgr dr Amado Römer
Op grond van mondelinge toezeggingen aan de gouverneur, liet de Shell dwars door Malpais en de zoutpannen aan de noordzijde van het binnenwater van Sint Michiel, de Weg naar Bullenbaai aanleggen. De baai was daarvòòr alleen via een voetpad bereikbaar. De weg heet tegenwoordig de Kaminda Mgr. Dr. Amado Römer, naar de priester die vanaf 1977 dertig jaar aan Jandoret verbonden was en ook in de wijk woonde. Hij schreef diverse boeken, was zeer sociaal bewogen en medeoprichter van diverse vakbonden en het kredietwezen op Curaçao. Hij stierf in 2020 op 88-jarige leeftijd.( zie hoofdstuk Jandoret)

Met dank aan: Allan van der Ree, François van der Hoeven, de Archeologische Werkgroep ( foto’s) en Frensel Mercelina.