Mundo Nobo - deel 2

Mundo Nobo 2: De kerkhoven aan de Roodeweg

De Roodeweg was vroeger een knoekstraatje bestaande uit rode rotsbodem, verkleurd door ijzerverbindingen die hier, evenals bij Tera Kora, veelvuldig in het kalksteen voorkomen. Het straatje was verder begroeid met zuilcactussen.

De Roodeweg begint aan de Breedestraat Otrobanda en loopt naar het westen toe, begrensd door onder andere de wijken San Mateo, Baraltwijk en Mundo Nobo. Het grenst aan het eind aan (Seru di) Plantersrust waardoor deze laatste ook wel Seru di Roodeweg werd genoemd.

Religie

De scheidslijnen tussen verschillende geloofsovertuigingen waren vroeger scherp getrokken en elke religieuze organisatie had een eigen kerkhof. Omdat Roodeweg vroeger buiten de stad lag, zijn hier de diverse kerkhoven aangelegd, maar door uitbreiding van de stad in latere jaren zijn ze midden in bewoond gebied komen te liggen.

In de avonduren vanuit de stad naar Mundo Nobo, Welgelegen of Plantersrust lopen werd vroeger zoveel mogelijk vermeden: het lag afgelegen, er was geen verlichting en men moest in het donker tussen twee grote begraafplaatsen met hoge ruisende bomen aan weerszijden lopen. Bovendien spookte het daar hevig: blijkbaar werden de discussies tussen de verschillende geloofsovertuigingen vanuit de graftomben voortgezet.

Chiké

Achter katholieke kerkhoven die vòòr 1955 waren gebouwd , lag altijd een afgescheiden gedeelte, de Chiké di porko, oftewel varkensstal. Dit was een stuk ongewijde aarde waar misdadigers, prostituees, niet gelovigen en iedereen die zich niet aan de katholieke of maatschappelijke regels hield, werd begraven. In 1960 werden alle chiké’s opgeruimd.

Kerkhoven werden zo dicht mogelijk bij de kerk gebouwd, de overledene moest tenslotte naar het kerkhof worden gedragen.

Ook werden doden, vanwege het warme klimaat, meteen begraven: was men ‘smorgens overleden dan werd je smiddags al begraven, overleed je ‘smiddags, dan was de begrafenis meteen al de volgende ochtend.

Apartement

Begraven is eigenlijk niet het juiste woord, daar is de grond te hard voor. Men wordt eigenlijk bijgezet. Elke familie heeft een ‘appartement’ op het kerkhof waarvan de ‘kamers’ om de zo veel tijd worden ontruimd om plaats te maken voor een pas overleden familielid. Het stoffelijk overschot dat er al lag wordt in een zakje in de hoek gelegd. Vandaar dat men aan toeristen vertelt: “In Curaçao you’re buried in peace, but also in pieces”.

Ook kon je vroeger maar beter op goede voet staan met alle familieleden, je wist tenslotte nooit naast wie je zou komen te liggen in het familiegraf.

Mausoleum

Vanaf de Breedestraat naar het westen rijdend liggen, zowel aan de noord- als aan de zuidzijde van de Roodeweg, katholieke begraafplaatsen. Aan de zuidzijde, dicht bij Colon Winkelcentrum en KFC, ligt de oude katholieke begraafplaats, Santana di Roodeweg dat vroeger ook de aangrenzende parkeerplaats bestreek.

De katholieke begraafplaats aan de noordzijde is van recentere datum. Opvallend is hier het Mausoleum, achterin het kerkhof, waar paters, fraters, zusters en bisschoppen begraven liggen. Om vandalisme te voorkomen is het met een stevig hek gescheiden van de rest van het kerkhof. Niet alle religieuzen zijn hier begraven, zo is monseigneur Kieckens in het Sint Elisabeth Gasthuis, waarvan hij de initiatiefnemer is, begraven. En zijn pastoor Frie en de zusters van Schijndel op Santa Rosa en de zusters van Roosendaal op Habaai begraven. Ook opvallend zijn de kleine grafjes: wegens ziektes geamputeerde lichaamsdelen werden hier begraven en na overlijden van de betrokken persoon met de rest van het lijk ‘verenigd’. Een aantal van deze -lege- grafjes zijn hier nog te zien.

Verder staat vlakbij de noordelijke Santana Katóliko de eeuwenoude Indjuboom, alias “Dakloos’. Als men vroeger uit Bandabou naar de stad reisde om fruit en groenten, pluimvee etc te verkopen, bracht men de nacht onder deze boom door en trok men ‘sochtends verder naar het Brionplein.

Kerkhoven aan de Roodeweg

Vanuit Otrobanda naar het westen toe, treft men achtereenvolgens aan de zuidkant van de weg de volgende rustplaatsen:

• De oude katholieke begraafplaats, naast KFC Colon, dat vroeger ook de gehele parkeerplaats besloeg. Het hoorde bij de Santa Annakerk in Otrobanda, de eerste katholieke kerk op Curaçao. De begraafplaats heette toen Sementerio di Pariokia di Santa Anna, later verbasterd tot Santana, het woord dat we nu in het Papiamento gebruiken om een kerkhof aan te duiden
• The Commonwealth Cemetery oftewel de Begraafplaats van het Gemenebest waar militairen uit de bovenwinden die meegevochten hebben in de Tweede wereldoorlog, een laatste rustplaats hebben gevonden;
• Het Protestant’s Kerkhof, te herkennen aan de graven die altijd witgeschilderd zijn;
• Daarna volgt begraafplaats der vrijmetselarij, The Maçonic Cemetery waar ook overledenen met Libanese of Chinese achtergrond wel direct ter aarde zijn besteld. Libanezen kregen later een eigen begraafplaats te Brievengat waar ze worden bijgezet. Vrijmetselarij is niet gebonden aan religie, iedereen kan hier lid van worden. Het stuk grond waar dit kerkhofje op ligt is 7340 vierkante meter groot en werd in 1868 verkocht door de weduwe van G.Hellmund, Henriëtte Catharina Raven. De koper, Genereux de Lima van Loge Igualdat was een kleurling, voor lange tijd eigenaar van plantage Klein Sint Michiel en in een langdurig geschil gewikkeld met de leiders van de katholieke kerk over door hen vastgestelde regels.

De koop werd als volgt beschreven: “Aan de alhier gevestigde vrijmetselaarsloge “Igualdad” verkocht een stuk grond onder de naam “Lientje Klaus” alwaar enige lijken begraven en grafkelders aanwezig zijn, nochtans van het hierna te omschrijven omheinde particuliere begraafplaats behorende aan de familie de Veer en Hellmund welk stuk gronds bij rooibrief van den 18.12.1871 opgemeten bezuiden en tegen de Roodeweg, bewesten prot. Begraafplaats, benoorden een beoosten een stuk grond genaamd Mundo Novo, het eigendom van het gouvernement. Het kerkhof van de familie Hellmund wordt nu aan de oost- en zuidkant omsloten door die van de vrijmetselarij.

• Dan volgt, op de hoek Roodeweg/ Boerhaavestraat, het familiekerkhof van de familie Hellmund. Gotlob Wilhelm Hellmund (1802-1863) was de eigenaar van plantage Mundo Nobo. Hij kocht in de 19e eeuw hier het stuk grond waar al enkele graven lagen, waaronder die van Cornelis Anderman van der Burg en zijn vrouw Mentia Stroeff, respectievelijk overleden in 1732 en 1720. Het is waarschijnlijk de op één na oudste nog bestaande graf op de kerkhoven in Otrobanda*. Cornelis Anderman van der Burgh was commissaris over de trein en vivres, na de Gouverneur de belangrijkste functie op Curaçao. Het was zijn taak om te voorzien in alle benodigdheden van de werknemers van de West Indische Compagnie.

Behalve Hellmund liggen hier ook leden van de families de Veer (vroeger ook eigenaar van plantage Mundo Nobo), Krafft, Spencer en van Lansberge hier begraven.

• Dan volgen enkele woningen en kantoren in Mundo Nobo. Net vòòr Topogigio Snack en tegenover het hoofdgebouw van de brandweer, volgt dan als laatste een klein kerkhof waar diverse militairen begraven liggen.

*Het oudste graf in Otrobanda zou dat van Juan Moyaert zijn, uit 1707 waarvan de grafsteen bij het Curaçaos Museum staat.

Lees ook de pages van Mundo Nobo, Baraltwijk en San Matheo die gedeeltelijk aan de Roodeweg liggen.