Brievengat en omgeving (deel 2)

Deze pagina bestaat uit twee delen:

A. Brievengat en omgeving (vervolg)

B. Kaminata Historiko Brievengat 2016: een historische wandelroute uit 2016, samengesteld door Lupe Angelica. Deze tekst is in het Papiamentu

A.Brievengat en omgeving deel 2 (vervolg)

Het originele Brievengat bestond alleen uit het landhuis met enige landbouwgrond eromheen. De huidige poort naar het landhuis geeft de grootte aan van het originele landgoed.

In 1843 bestond de plantage alleen uit Brievengat, Francisco en Rancho en is het later uitgebreid met diverse gronden tot een plantage van 503 hectare dat tot aan de rotonde bij de Botika aan de Corrieweg reikt. De rotonde, Plenchi Sam Buntin, is vernoemd naar een trainer van de baseball club Rising Trotters uit Brievengat.

Wijkontwikkeling

In verband met grote vraag naar woningen bouwde de overheid op voormalige grote stukken plantagegronden, waarbij het landhuis en de directe omgeving daarvan werden uitgespaard. Brievengat was de eerste plantage waar dit gebeurde. Het werd de vijfde wijk waar de overheid voor het eerst sociale woningbouw realiseerde: rond 1960 werd hier, na Saliña, Parera, Steenrijk en Maripampun, een project opgezet bestaande uit 2390 huizen, goed voor 10.137 bewoners: Brievengat Bieu, tot dan toe het grootste volkswoningproject op Curaçao. Er staan hier huizen die orkaanbestendig zijn. De huizen werden oorspronkelijk vooral bewoond door Shell-arbeiders, volgens een barterdeal met de overheid: men kreeg een voordelige prijs voor de bouwgrond en Shell werknemers kregen voorrang bij de toewijzing van woningen. Daarna kwamen anderen met een vaste baan, zoals werknemers van de Dok- maatschappij en de water- en elektramaatschappij aan de beurt. Het waren meestal gezinnen, bewoners van 40 jaar of ouder en met kinderen gemiddeld ouder dan 13 jaar.

Brievengat bloeit

In de zestig- en zeventiger jaren maakte Brievengat een intense sociale ontwikkeling door. Zo werd door buurtbewoners en met behulp van de Shell, terreinen schoongemaakt die zeer intensief werden gebruikt voor sportevenementen. Ook werd hier, met financiële ondersteuning van de Europese Unie, in 1968 het eerste buurtcentrum op Curaçao opgezet. In het begin bestuurd door geestelijken, die naast het sociaal- cultureel werk ook een belangrijke rol speelden bij de opzet van het onderwijs en gezondheidszorg. Door wijkbewoners werden vele sociale activiteiten georganiseerd zoals deelname aan de padvinderij, bijlegfuiven en picknicks.

Brievengat Nobo

In 1973 kwam Brievengat Nobo gereed met 875 volkswoningen en 3847 inwoners. De huizen en oppervlakte eromheen waren hier kleiner, een vaste baan was hier geen vereiste en er werden meer jongere één- oudergezinnen van rond de 25 a 30 jaar met kleine kinderen gehuisvest. Ook kreeg Brievengat Nobo sportvelden en ruimte voor diverse winkeltjes en een kresh.

Brievengat Nobo en Brievengat Bieu worden gescheiden door de Vondelstraat. Alle straten zijn in één richting gedirigeerd en de meeste vernoemd naar (vooral lokale) musici, schrijvers, componisten, dichters en kunstenaars.*

De parochie Brievengat

Brievengat behoorde vroeger tot de parochie van Santa Rosa. Maar de parochie Brievengat breidde zelf sterk uit, bestaande uiteindelijk uit Jongbloed, Tra’i Seru, Schelpwijk Rancho, de plantage Noordkant, Sosiegu, Onverwacht, Monrepos, Bijgelegen, Cas Cora, Damacor en Corrie. Op initiatief van twee pastoors, van der Maas en Kruidenberg werden fundraising activiteiten georganiseerd voor de bouw van een nieuwe kerk. Omdat men niet weer een kerk van de architect Vetter wilde hebben werd een prijsvraag uitgeschreven voor een nieuw ontwerp. Architect Zingel leverde een nieuw en eenvoudig concept waarbij de kerkgangers in theaterstijl zitten als ze de kerkdienst bijwonen.

Op 6 januari 1966 werd de nieuwe kerk ingezegend, gewijd aan La Birgen di Lourdes. Ook de andere meest recent gebouwde kerken, zoals Seru Fortuna, Fuik, Kooral Specht en Tera Kòrá hebben een andere bouwstijl dan de oudere kerken.

De kerk van Brievengat werd de populairste kerk op het eiland waar vele doopsels en huwelijken plaatsvonden. Brievengat werd ook bekend om de kruisweg, dat vanaf 1961 jaarlijks in de vastentijd gelopen werd, dwars door de straten van Brievengat. De processie stond steeds stil bij 14 huizen die een kruis in hun tuin hadden als ‘statie’.

Verdwenen oude namen in Brievengat zijn onder andere:

Francisco en Rincon: Uitgestrekte terreinen in het noordoosten van Brievengat tot de ‘trankeer’, de afrastering van Ronde Klip. Fransisco is het meest oostelijke deel van Brievengat. De heuvelrug Seru di San Fransisco ligt gedeeltelijk in het oosten van Brievengat. Rincon betekent uithoek. In Rincon en Fransisco staan nu huizen, fabrieken en diverse nieuwe kerkhoven.

Daar ligt ook de Santana di Brievengat, waar doden zonder identiteit of familie en vreemdelingen worden begraven. Ten oosten hiervan lag de tweede drive in op Curaçao, de Golden Drive In van de bekende zakenman Angel Job. Daar staat nu het Curaçao Festival Center;

Janchi Coenraad, Jantje Coenraad oftewel Wanchi Corá ligt in het zuiden van Brievengat en ten noorden van Jongbloed. Het is waar nu de kerk, de dokterskamer, scholen, overheidskantoren en het buurtcentrum staan;

Tjechie is waar nu de vakschool (vroegere Feffijk) staat en loopt verder naar het oosten toe;

Vergenoeging, Vergenoegd, in de volksmond Ferrenúis het westelijk deel dat in 1855werd toegevoegd aan Brievengat. Het heet tegenwoordig: Brievengat Bieu en had in het westen een ingewijde begraafplaats: de Santana di Indjan oftewel Santana di Damú, een archeologische locatie in het noordwesten van Brievengat, hoek Andres Belloweg/ Bonamweg. Hier stond het vroegere indiaanse kerkhof van Rancho en Ro’i di Indjan dat volgens de auteur pater R. Nooyen de afmetingen had van 31 bij 60 meter. Op deze plek staat tegenwoordig een autoverhuur- en verkoopbedrijf.

Schelpwijk

Rond 1970 werd door het Shell Pensioenfonds ten westen van landhuis Brievengat en vlakbij plantage Noordkant 120 huizen gebouwd. Dit was in verband met personeelsuitbreiding en bestemd voor buitenlandse werknemers, betrokken bij de opzet van nieuwe installaties bij de Shell. De ruime woningen werden later bewoond door Nederlandse politieagenten. De naam van de wijk en de straatnamen verwijzen naar de enorme schelpenhopen die men hier vroeger aantrof. Schelpenhopen wijzen op vroegere bewoning door indianen die vooral schelpdieren aten, maar de naam heeft waarschijnlijk ook te maken met het logo van de Shell. Enkele straatnamen in Schelpwijk die naar zeedieren verwijzen zijn: Kaya Diodora, Kaya Karkó, Kaya Kiwa, Kaya Klekonchi, Kaya Kokolishi, Kaya Krewchi, Kaya Paluli, Kaya Rakeliou, Kaya Tapakonchi en Kaya Uster.

Vliegveld

Gedurende de tweede wereldoorlog, 1940-1945, kon het vliegveld van Hato niet gebruikt worden wegens het drukke militaire luchtverkeer. En dus werd rond 1940 een tweede, kleiner vliegveld gebouwd op de grote savanne in het westen van Brievengat met een landingsstrip voor kleinere toestellen. Ook landden hier houten sportvliegtuigen en nog lang was er een windzak gebonden om de windrichting aan te duiden. Later kwam op deze locatie een paardenrenbaan.

Volgens T. Bakhuis, producent van de audio-visuele serie Kompas, lag de landingsstrip, dat 300 meter lang was, tussen de huidige Nilda Pinto straat en Kaya Tito Soublette en zou de bekende fotograaf Fred Fischer hier zijn vliegbrevet hebben behaald.

De kustlijn bij Brievengat

Achtereenvolgens, vanaf het vliegveld naar het oosten toe, liggen de voormalige plantages Hato, Noordkant, Brievengat, Ronde Klip, Santa Catharina en Koraal Tabak.

Voorbij het sportcomplex van Sentro Deportivo Korsou, SDK in noordelijke richting en net voorbij het Manzaliñabos tref je het industrieterrein Brievengat dat rond 1980 door de overheid is aangelegd en door de overheidsstichting Curinde, Curaçao Industrial development wordt beheerd. Het industriepark zit vol en vanaf 2022 is er een wachtlijst ingesteld. Ook heeft Curinde intussen aan de Dokweg een nieuw industrieel park aangelegd.

Na het industriepark bereik je de kustlijn van Brievengat dat tot Playa Kanoa reikt. Ten zuiden van de flauwe bocht ligt Buraku di bientu, een opening in het laagterras dat in verbinding staat met de open zee. Bij ruwe zee, meestal tijdens volle maan, wordt zeewater hier met enorme kracht als een waterzuil omhooggestuwd.

Een eindje verderop naar het oosten is een kleine natural bridge ontstaan in het laagterras en dichtbij Playa Kanoa is een ondergrondse inham, vanwege de gelijkenis met Boka Tabla, Klein Boka Tabla genoemd. Er zitten hier diepe scheuren aan de bovenkant van deze inham waardoor het niet raadzaam is de grot binnen te gaan.

Iets verderop is de geliefde locatie voor windsurfers met daarnaast het baaitje van Playa Kanoa, één van de weinige locaties aan de noordkant waar je, enigszins afgeschermd van de ruwe golven, veilig kunt zwemmen.

Door de overheid is hier een vissershuisje gebouwd, een pier voor aanleg van boten en een slipweg.

Uit Sambumbu:knoekjes en locaties bij Brievengat.

Dam blanku,Witte dam,is een dam ten noordoosten van het landhuis, waar de grond uit wit zand bestaat;

Peiladó is een locatie op de heuvelrug in Brievengat, ten noorden van het landhuis.

Tevredenheid is een knoek ten westen van Brievengat, ten oosten van Confortabel.

Confortabel is en keine knoek tussen Brievengat en Rancho.

Rancho Abou is een plaats in het westen van Brievengat en betekent lage hut of hut in het westen.

Tanki di Rancho is een vervallen tanki – natuurlijke wateropvang- in het westen van Brievengat waar indianen zouden hebben gewoond.

Cas kibra = vervallen huis, ligt in het westen van Brievengat. Hier staat de ruïne van een stenen huis, het eerste landhuis van Brievengat.

Tanki di lijmu is vervallen tanki in het westen van Brievengat, met grijskleurige lijmachtige grond.

Buraku di lijmu ligt in het westen van Brievengat, dicht bij Cas Kibra en betekent lijmkuil. Hier werd klei gehaald dat als bindmiddel werd gebruikt bij het pottenbakken.

Rooi di Maria Menchi is een rooi ten westen van het landhuis.

Poster is een plaats in het westen van Brievengat, een verhoging van het terrein dat eens een indianenwoonplaats was.

Chichi is een plaats in het zuidwesten van Brievengat, ten westen van Wanchi Cora. Het is de huisnaam van een vrouw.

Katje (1865) is een plaats ten zuiden van Brievengat en ten noorden van Jongbloed

Sosiego bij Brievengat

Er zijn diverse voormalige knoekjes op Curaçao met deze naam, vandaar de vermelding ‘Bij Brievengat’. Sosiego bij Brievengat is familiegrond, tereno di famia oftewel voorbeeld van een langdurig onverdeelde boedel waarvan vaak onduidelijk is wie de nazaten/ erfgenamen zijn van de oorspronkelijke eigenaar. Eind jaren negentig werden de gronden ondergebracht in de Stichting Plantage Sosiego en werd het 5 hectare groot terrein verdeeld in 70 kavels waarbij de sfeer en karakter van de familiegronden gehandhaafd bleef.

Dit was mede mogelijk dankzij het nieuwe burgerlijk wetboek dat een oplossing bood voor disputen omtrent familiegronden. Buurtbewoners kregen nu de kans om tegen een lage prijs grond te kopen die ze officieel kunnen overdragen aan hun kinderen. Ze kunnen het nu ook verkopen of een hypotheek afsluiten om het huis te verbouwen of uit te breiden. De opbrengst van de verkoop van de gronden werd onder andere gebruikt ter asfaltering van wegen in Sosiego.

Lees ook -compilatie - in Papiamento–samengesteld door Lupe Angelica ivm Kaminata den Brievengat georganiseerd door Unidat di Bario in 2016.

Bronnen:

• Buurtprofiel Brievengat: Ministerie SOAW
• Deskripshon kaminata Brievengat: Lupe Angelica
• Historia di parokia Brievengat, La Union, januari 1976, R. Nooyen;
• Brievengat grandi: La Union 4 febr 1976 – R. Nooyen
• Sambumbu, diverse edities : P. Brenneker
• Olie als water- J. van Soest
• Antilliaans Dagblad ,19.12.2008 Bewoners maken zelfprachtwijk” :Els langenfeld
• De herkomst in onze streek en plantagenamen in Waya- informatiebulletin van de stichting voor Antillianen Den Haag en omstreken (1981-1983: M.A.Visman
• Facebook page: You know if you have lived in Curaçao
• Facebook page: Kompas – T. Bakhuis

Met dank aan: Frensel Mercelina, Lupe Angelica, François van der Hoeven, André Rancuret, Unidat di Bario, Buurtorganisatie Brievengat.

*Lees ook: Pagina Jongbloed.

B. Kaminata Históriko Brievengat 2016

Kompilá pa Lupe Angelica

1. Salida for di Sentro Bario Brievengat.

ALGU DI HISTORIA DI BRIEVENGAT.

Promé ku deskubrimentu di nos isla Kòrsou, tabatin indjan, Caquetio, ku a biba den e kunukunan fértil di tereno di Brievengat. Brievengat a bira un plantashi di 503 ha (te na e rotònde aktual banda di pòmp di gasolin), konosí komo un di e plantashinan mas importante di Kòrsou. E tereno tabata asina fértil ku tabatin asta 3 kosecha pa aña, entre otro di maishi grandi i di sentebibu.

Komersiante Sprock, prosedente di Den Haag a kumpra Brievengat na 1807 pa f.8000,=. El a bin mehorá e plantashi i a restourá e lanthùis. Pero dia 23 sèptèmber 1877 un orkan a destruí gran parti di e landhuis i 75% di krío di bestia. E plantashi nunka mas a rekuperá di e desaster ei. Cornelis Sprock ku tabata doño di Cas Cora i Jongbloed tambe, a bende e tereno ku famia Noël. Ora ku Curacaosche Petroleum Maatschappy (Shell), pa un preis simbóliko, a kumpra e plantashi pa saka awa pa refinería e tabata di un famia Venezolano (1924). Shell no a haña hopi awa aki. Na 1954 e lanthùis a bira propiedat di Stichting Monumentenzorg Caracas, i e tereno a bai pa Gobièrnu.

Un poko mas pariba tin e santana di Brievengat, kaminda tabata dera e defuntunan ku no tabatin famia, ku ta ekstranhero òf ku no tabatin identidat.

I poko mas pariba di e Santana tabatin “Golden Drive Inn di Angel Job, ku ta e di dos Drive Inn na Korsou. Awor aki el a bira Festival Center.

KASNAN DI BRIEVENGAT BIEU

Brievengat ta enserá Tra’i Seru, Rancho, Jongbloed i Schelpwijk. Pero nos ta papia di e bario di Brievengat, kaminda Gobièrnu a konstruí kas, ku tabata propiedat privá i di Fundashon Kas Popular. Na añanan 55/56, Gobièrnu di Kòrsou a konstruí 505 kas pa pueblo na e parti mas abou di Brievengat, ku awendia yama Brievengat-Bieu. E kasnan tabata trahá na forma di “systeembouw” ku dak plat di “schuimbeton”, material ku ta kousa hopi molèster di awa ku ta lèk ora di áwaseru.

Dia 5 yuli 1958 Mgr Holterman a bendishoná e 3 promé di e ocho kasnan di Brievengat, ku tabata kla i habitá. E famianan ku tabatin e honor, tabata famia Aguiar, Ernesto Krips i Ruben Jansen.

E prome famianan ku a bin biba na Brievengat-Bieu tabata, na promé lugá empleadonan di Shell. Esaki pa motibu di un “deal” entre Shell i Gobièrnu, despues ku Shell a bende e tereno di Brievengat ku Gobièrnu na un preis favorabel. Despues otro hende ku trabou fast (empleadonan di DOK, DOW, OGEM i Posterijen) a haña chens. Mayoria di hende (famia yòn) ku trabou fiho, di un gremio i ku nivel ekonómiko similar. Nan a kompartí balornan kultural: importansia di famia amplio, bon relashon ku bisiñanan, sistema di edukashon bieu, kemen strèn pa e yunan, balor di religion i praktiká nan i e balor di rèspèt komo base di komportashon i relashon sosial.

Brievengat di e époka di añanan 60 tabata un bario ehemplar pa e dékada ei. Hopi aktividat organisá pa e habitante mes riba tereno di deporte, rekreashon manera “Bijlegfuiven”, pick-nick. A lanta Jonge Wacht, padvinderij.

Tabata tempunan bon i ku tabata reina un ambiente agradabel i dushi pa biba.

Habitantenan mes a rosa mondi pa traha vèlt. Tur siman tabatin wega di futbòl i beisbol i, kasi tur luna knock-out ku otro barionan. E aktividatnan sosial tabata tuma luga na “overdekte” di Glorieux College. Pioneronan di e tempu ei, Señores “Jimmy Boy” Willekes, Semper, Chatlein, Coco Henriquez, Bubuchi Meyer, Nivillac, Bryson, Kemper i otronan, a lanta e promé Sentro di Bario di Brievengat na aña 1964.

2. Nos ta sigui den Kaya Julio Martiena i yegando na e krusada nos ta lora na man drechi riba Andres Belloweg.

Nos ta kana un poko i ta yega na e lugá kaminda ántes tabatin “Mi Toko” di Marco Chirino i

“Mi Snack”, di un tal Sr. Ben i Sra. Vera.

“Mi Toko”, ku su ‘toonbank’, tabata e promé toko na Brievengat, kaminda por a kumpra tur sorto di produkto.

Sr. Marco Chirino tabata un persona hopi sosial. El a yega di organisá hopi aktividatnan sosial.

E tabata pone show di yoyo, fli, taki taki, trom, goochelaar dilanti di e toko. Esakinan di sponser pa Coca Cola.

Mi Snack tabata habri for di mas o menos 8’or anochi te 3’or marduga. Aki Sr. Ben tabata bende batata ku mayonès, ku tabata masha gustá pa e hendenan. Tambe e tabata bende batata ku galiña, pòrkchòp i steak.

AKTIVIDAT: Hunga Tròm i Yoyo

3. Nos ta sigui kana i ta yega kaminda tabatin un otro tienda, yamá Toko Brievengat.

Toko Brievengat tabata di Sra Bier. Bier tabata bende produkto di kalidat mas haltu. P’esei su produktonan tabata un poko mas karu tambe. Aki mayoria hende ku tabata kumpra ta persona ku tabatin un bon entrada.

Djis banda di Sra. Bier tabatin famia Weert, ku tabata bende pan, dabudèk i kuki duru, ets..

4. Ta sigui kana riba Andres Belloweg i nos ta pasa dilanti e kas di famia Wout.

Kas di famia Wout ta e kas di eks Gobernador Sra. Lucille George-Wout.

Tambe ta kas di su otro rumannan entre nan algun músiko. Un di nan ku tabata hopi konosí tabata Boy Wout di e banda Three Voices.

5. Nos ta krusa kaya pa nos drenta Pater Poeiszstraat i después lora na man drechi pa drenta Frater Candidusstraat.

Ken tabata Frater Candidus ?

Frater Candidus a nasé dia 31 yuli 1863 na Moerdijk, Hulanda.

Su nòmber mes tabata Adrianus Johannes Nouwens. El a yega Korsou dia 14 mei 1889, i tabata pertenesé na e Kongregashon di Fraternan di Tilburg. E tabata Dirigènt di e koor di Fraternan di Pro-Katedral Sta. Anna. El a pasa 49 aña di su bida den enseñansa. Dia ku Reina Wilhelmina a keda koroná komo Reina na 1898, Frater Radulphus a skirbí un kantika ku a bira konosí komo “Den tur Nashon Nos Patria ta poko konosí”. Durante e selebrashon di koronashon di Reina Wilhelmina, alumnonan di St. Jozefschool na Pietermaai a kanta e kantika aki riba melodia di e kantika alemán “Tiroler Hoferlied”. Despues Frater Candidus Nouwens a kompositá e melodia ku ta kanta te ku awor. (1930) Aña aden aña afó a kanta e kantika aki riba Dia di La Reina den Fòrti i tambe na otro okashonnan ofishal. Asina a kuminsá konsiderá “Den Tur Nashon” òf “Nos tera” komo Himno di Kòrsou. Riba dia 26 di yüli 1978 a rekonosé e kantika aki ofishalmente komo HIMNO DI KÒRSOU. Frater Candidus a fayesé na Kòrsou dia 23 januari 1938 na edat di kasi 75 aña.

Den Frater Candidusstraat nos tin algún hende konosí i baluartenan di bario di Brievengat.

Aki den ta biba Papa Frans, un gran persona, ku a train hóbennan futbòl. Tambe e tabata un gran boluntario na Sentro Bario Brievengat. Su yunan tambe tabata hunga futbòl i tin ku a destaká riba tereno di músika, spesialmente gaita i mariachi. Nos ta kòrda Wilson Frans ku a sali Rei di Tumba. Otro músiko ku a biba den e kaya aki tabata Pacheco Sambo di Estrellas del Caribe.

E konosido Dina Veeris tambe ta konosí den e kaya aki. Nos gran eskritor i poeta, Sr. Elis Juliana, miho konosí komo “Ompi Elis”, di felis memoria, tambe tabata biba den e kaya aki.

AKTIVIDAT: Eksposishon na kas di Sra. Deta Provence, kosedó konosí den bario di Brievengat

AKTIVIDAT: Un persona lo trese algún poesía di Nos gran Ompi Elis Juliana di felis memoria, kaminda el a biba den e kaya aki.

6. Despues di Frater Candidusstraat nos ta bolbe sali riba Vondelstraat pa bai drenta Pater Poeiszstraat.

Ken tabata Pater Poeisz?

Pater Poeisz tabata un pader di e órden di Dominicanonan. El a tuma e trabou over despues ku pater Loduwicus Jansen no por a sigui mas ku su trabou, ku hóbennan i trahamentu di kas pa esnan den nesesidat. Pater Poeisz a tradusí algun poesia di e eskritor Jo Corsen, na hulandes.

E tabata konosí komo un outor i a skirbi den korant Amigoe i korant la Cruz.

Jo Corsen tabata un amigu di dje i a skirbi vários kantika religioso pa Pater Poeisz.

Pater Poeisz a fayesé yòn.

Den Pater Poeiszstraat tin algún persona hopi konosí, i ku a nifiká basta pa e bario.

Nos ta rekòrdá Mai Alicia Strikx ku tabatin su tienda di bentana. Hendenan tabata gusta kumpra Mai su pan será.

Tabatin famia Craanberg ku tambe tabata bende pan den e kaya aki. Spesialmente kipashi “Ipiranga”. Otro personahe tabata “John” ku tabata bende Johnny cake i pan será, stokbrood, pan kubano. Nos por kòrda tambe ku den e kaya aki tabatin un telefòn públiko.

E telefòn tabata keda mas o menos banda di kas di famia Kemp.

7. Despues di kana den Pater Poeiszstraat, nos ta lora na man drechi i drenta

John de Poolstraat. E kaya aki ta lora i bolbe bai sali riba Pater Poeiszstraat.

Ken tabata John de Pool?

John de Pool tabata un eskritor i un pintor. El a nase na Korsou na aña 1873.E tabata skirbi na spañó i tabata hopi konosí na e paisnan di Sur-Amerika, i tabata konosé e historia di Simon Bolivar hopi bon. E tabata gusta skirbi i deskribí hendenan di edat i situashonnan rònt di kambio di siglo, na un sistema masha melankóliko. E tabata pertenesé na e representantenan mas importante di e skol spañó i tambe e tabatin un lugá importante den e mundu internashonal di esgrima.

E tabatin hopi kondekorashon di diferente gobièrnu. Pa keda rekòrdá John de Pool a duna su nòmber na un di e kayanan di Brievengat Bieu. John de Pool a fayesé na Panama na aña 1947.

Den John de Poolstraat tabatin diferente deportista, entre otro:

- Caldera i Felida den ramo di Volley.

- Alaque (Ali chikí) ku tabata hunga futbòl den Canisius Boys.

-Eduard Leito, baseball J&B Groot Kwartier, Blue Hawks;

-Etienne Leito, futbòl Orfic blenchi (kampion), Canisius Boys, Porta Blanku,

Quick 60 (5 gol);

-Famia Crichlow ku hopi deportista den: Eric, Humprhey, Wiwi, Herbert, Kenneth, Roy, Ethline: tur den diferente ramo: beisbòl, futbòl, sòfbòl i vòli.

-Somersol ku tabata músiko.

-e konosido Billy Boy, di felis memoria, tambe músiko.

- Den e kaya aki tambe ta biba Sra. Vlaun, ku pa hopi aña tabata organista di misa di La Birgen di Lourdes di Brievengat.

-Algun otro profeshon tabata polis, e yu di Maita.

-Sra Selma ku tabata bende number.

-Tambe tabatin tienda di Leticia, kende tabata traha kos dushi. Su kasá tabata karpinté.

8. Despues di John de Poolstraat nos ta sali bèk riba Pater Poeiszstraat i krusa kaya na man drechi riba Andres Belloweg.

Nos ta kana pa yega na e kas kaminda Sr. Errol Cova i su famia tabata biba. Sr. Cova ta un persona hopi konosí den nos komunidat komo mener di skol, despues komo sindikalista i polítiko.Ta konsiderá Sr. Errol Cova komo un baluarte pa e bario di Brievengat, komo un persona ku tabata hopi aktivo den e bario. E ta e persona ku a kuminsá ku padvinderij/Jonge Wacht den bario di Brievengat.

9. Nos ta sigui kana riba Andres Belloweg te ora nos yega na Willem Hoyerstraat. Djei nos

ta lora na man drechi drenta Willem Kroonstraat, ku ta kuminsá i kaba den Willem Hoyerstraat.

Ken tabata Willem Kroon?

Willem Eligio Kroon, mihó konosí komo “Shon We” a nase na Kòrsou dia 1 desèmber 1886 tabata un eskritor i poeta i e tabata skirbi na Papiamentu.Ela skirbi diferente poesia na Papiamentu, Hulandes i Spañó.Tambe e tabata un novelista i un pintor.Willem Kroon tabata un persona hopi religioso i tabata stima su próhimo.Rl a fayesé dia 26 yanüari 1947.

Den Willem Kroonstraat tambe nos tin hopi hende konosí i algun baluarte di nos bario: Famia Sprock. Nos ta kòrda Perry i Ramses Sprock, di felis memoria. Nan spesialidat tabata beisbòl.ku e tim “Stimarol”. Tambe a destaká ku Wild Cats i Alfa Zelbo.

Tabatin Famia Gibbes, ku a destaká tambe riba tereno di kultura, partisipando i bailando den gruponan folklóriko. Algun di e nòmbernan tabata Willy Gibbes, Gera i Poppy, ku Tipiko Nos Antias. Sonny Gibbes ku taekwondo.

Algun personahe konosí den Willem Kroonstraat, ku a destaká riba tereno kulinario, deportivo i kultural tabata:

- Famia Hernandez (bendementu di Ice-cream)

- Win zoet ku su truck di pan “Chip Chip”

- Richinel i Hensley Chakoetoe, beisbòl – Wild Cats i Kwartier;

- Charlton Pietersz, Korá Pietersz, beisbòl;

- Whitney Lacroes, beisbòl;

- Frankie Goeloe,

- Verner LaCroes, badmeester;

- Frensel, Karate

- Lenchi Janga, baseball

- Coleta Kirindongo, organisadó di grupo di karnaval pa mucha.

- Famia Martis (Chalie Pa, di felis memoria) gran organisadó de fiesta.

10. Despues di pasa den Willem Kroonstraat nos ta sigui na man drechi den Willem Hoyerstraat.

Ken tabata Willem Hoyer?

Willem Manuel Hoyer, konosí komo “Shon Wem Hoyer”, a nase dia 17 yüni 1862. Na edat di 25 aña el a kuminsá skirbi Willem Hoyer ta wòrdu deskribí komo un gran historiador, literato, poeta i músiko. Na aña 1918 el a presentá su vokabularionan: Papiamentu- Hulandes - Ingles i Papiamentu – Spañó – Hulandes. Willem Hoyer a kompositá un marcha fúnebre i diferente kansionnan pa sierto okashon. Su Almanaque ta hopi konosí. El a traha un mapa históriko di Kòrsou i el a skirbi diferente revista tokante historia di Kòrsou. El a fayesé dia 30 di yüli 1953.

Den Willem Hoyerstraat nos ta haña hendenan konosí manera Sr. Chatlein ku a hasi hopi riba tereno di voetbal i beisbol. I tabata organisá aktividat pa habitante di Brievengati tambe el a kuminsá ku sentro di bario huntu ku Sr. Semper. Sra. Marita Tramm ku pa 38 aña tabata den club di Damanan. Den e kaya aki tambe ta biba Sr. Rignald Maduro, presentadó di radio i televishon.

E konosido Sra. Rita ku tabatin su tienda di bentana. Pincho Anita, konosí den mundu di tokamentu di tambú. E ta tambe e promé yu registrá ku a nase den e bario di Brievengat.

Su ruman hòmber ku ta gran organisadó di nòkout di dominó. Den Willem Hoyer tabatin Wito Snack i Martins Snack.

Den e kaya aki tambe tabatin un vèlt basta grandi, kaminda muchanan tabata hunga bala, subi fli i hasi otro deporte. Riba e vèlt aki tambe a bin mas despues e edifisio di woningbedrijf ku tabata atendé ku e kasnan di gobièrnu.

Anteriormente e oficina di Wonigbedrijf tabata den John de Poolstraat.Aki awendia nos ta haña e kasnan di Hamied, kaminda persona enfèrmo por keda.

Willem Hoyerstraat 73, tabata kaminda Pastor Maas di parokia di Brievengat tabata biba.

Den e kaya aki ta biba famia Meyer. Un famia hopi konosí den deporte di beisbol i tambe dragrace. Sr. Bubuchi Meyer for di un prinsipio tabata hopi aktivo den aktividatnan sosial i huntu ku su esposa Sra. Ana, nan tabata kolaboradornan grandi di misa i parokia di Brievengat. Otro persona konosí ta:

- Johannes, vòlibalista, boluntario Sentro di Bario;

- Sherwin Chatlein, mihó hungadó di futbòl BBB, Blenchi, Prikichi, Canisius boys, Junior, Senior.

Den Willem Hoyerstraat tabatin diferente profeshonal entre otro:

- chofer di bus, Edgar Seferina;

- karpinté, Sr. Martijn;

- bendedó di number, Sr. Kayochi Gosilio,

11. Despues di Willem Hoyerstraat nos ta haña Nilda Pintostraat.

Ken tabata Nilda Pinto?

Nilda Pinto a nase dia 12 desèmber 1918 den Zaantjessteeg na Otrobanda. Den añanan 30, Nilda a bai Hulanda (Bergen op Zoom) pa studia pa yufrou di skol. Na 1939 e a bolbe Kòrsou, kaminda dia 13 di òktober di e aña ei e a kuminsá traha na St. Martinus Gesticht (St. Martinus College). Despues di Segundo Guera Mundial e a topa Jan Geerdink (un machinista di Marina Real) na Kòrsou i dia 24 di desèmber 1948 nan a kasa (26 di désèmber 1948 na Misa di Sta. Anna).

E ku Jan a haña tres yu: Henriette na aña 1950, Henk na aña 1951 i Michael na aña 1952. Dia 20 di mart 1953 nan a muda pa Hulanda i a bai biba na Hengelo. Einan Nilda a fayese dia 17 aprel 1954, na edat di 35 aña, dor di komplikashon durante su embaraso. Algun di su obranan ta: Corsouw ta konta - 1944 Nos dushi papiamentu - 1947 Ban canta (ku R. Th. Palm) – 1948

Cuentanan di Nanzi - 1952 Corsouw ta konta – 1954

Na punta di Nilda Pintostraat tin e ofisina di Witgele Kruis, kaminda ta pisa yu.

Un persona konosí den e kaya aki ta Chato (famia Garmers) ku tabata hopi konosí pa su Snack,

ku tabata bende batata ku sous di pinda. Hopi hende di otro barionan tabata bini einan pa kumpra e delisioso batata ku sous di pinda.

Den e kaya aki tambe tabatin e tempu aya e tienda di Chon i Chepita. Chon Faneyte tabata hopi konosí tambe pa su Hofi Dell, kaminda tabata pone hopi fiesta.

Den Nilda Pintostraat tabatin hendenan hopi konosí, manera entre otro nos Rei i Tata di Tumba, Anselmus Boy Dap ku a gana festival di Tumba di Karnaval masha hopi bia.

Den e kaya aki tabata biba Baba Quammi ku tabata konosí riba tereno di Bòkseo. Otro personanan konosí di e kaya aki tabata e dos rumannan Narda i Richard (Charlie) Brunken ku tabata bailadónan den grupo folklóriko. Nan tabata organisá tambe fiesta di Boutismo di popchi.

E konosido Antonieta Pieters di e pograma Duné un chens tambe ta di Nilda Pintostraat.

Den Nilda Pintostraat tabatin diferente kosedó, entre otro Vilma Lourens, Vera de la Nooy i Swinda Heyde.

AKTIVIDAT: Eksposishon di nos gran Rei di Tumba Boy Dap, ku a biba den e kaya aki.

12. Despues di Nilda Pintostraat nos ta sali riba Willem Hoyerstraat i lora na man drechi i krusa kaya na man robes riba Andres Belloweg. Nos ta sigui kana riba Andres Belloweg pasando Toko Andres Bello.

Na man robes nos ta haña tereno i kas di famianan Hueck. Por kòrda e tempu ku awa a bai na Kòrsou kon hendenan tabata bai tuma awa grátis serka famia Hueck, ku tabatin pos. Nan tabatin un plantashon tambe.

13. Nos ta sigui kana te ora yega Kaya Andruw Jones.

E kaya aki antena tabata yama Bonamweg. E ta kore for di Gosieweg, pasa e kasnan di Brievengat Bieu na banda drechi, Schelpwijk na banda robes, i Brievengat Nobo.

14. Nos ta kana te ora nos yega na e skina di Vondelstraat i nos ta lora na man drechi drenta Vondelstraat, ku ta e kaya ku ta parti Brievengat Bieu i Brievengat Nobo.

E promé kaya ku nos ta topa na nos man drechi ta Dario Salasstraat.

Ken tabata Dario Salas?

David Dario Salas a nase na Kòrsou dia 22 yüli 1872.

Dario Salas tabata un ekselente eskritor. E tabata e editor di e revista semanal “Iris”. E tabata un gran poeta, ku nos pais por tabata hopi orguyoso di dje. Dario Salas a yega di haña e “Medaya di Edukashon Públiko”, for di e Presidente di Venezuela. Dia 22 ougùstùs 1937 el a fayesé.

Den e kaya aki tabatin hopi personanan konosí den nos komunidat, entre otro algun deportista.

Nos ta kòrda rumannan Thomas, rumannan Hooi, di e deporte di beisbol, Glenn Thomas, presentadó na televishon i tambe radio. Sra. Arlina Godfried- Castillejo Cova, hopi aktivo den entre otro, organisashon di hende muhé.

15. Despues ku nos kaba di kana den Dario Salasstraat nos ta lora na man robes drenta Jo Corsenstraat.

Ken tabata Jo Corsen?

Joseph Sickman Corsen a nase na Kòrsou, dia 13 désèmber 1853.Jo Corsen manera su amigunan tabata yamé, tabata desendiente di e hòmber ingles John Corsen.

E tabata un gran músiko. Hopi hende no tabata konosé komo músiko, pero el a kompositá hopi.

E tabata dirigí diferente orkesta i tabata organista di e komunidat Israelita hulandes. Na edat di13 aña el a duna un konsierto di piano.

Jo Corsen tabata toka piano, òrgel i kitara. Su promé lès di músika el a haña di su tata Daniel Corsen. Sinembargo Jo Corsen tabata un poeta tambe. E tabata skirbi prinsipalmente na Spañó.

E tabata un poeta di e bida di kas. Un gran kantidat di su poesianan ta trata di su famianan yegá i su amigunan. El a skirbi poesia pa su esposa, su mama, su tata, su ruman muhé, su yunan i algun amigunan.

Den Jo Corsenstraat tambe nos tin algun persona konosí, ku a hasi hopi riba tereno sosial, kultural i polítiko. Nos ta rekòrdá Monique Felida i Mary Chrichlow, tur dos di felis memoria. Nan tabata organisá hopi aktividatnan pa mucha i hóben. Den e kaya aki tambe tabata biba e konosido polis Jimmy Boy Willekes. Jimmy Boy tambe for di un prinsipio di e bario tabata hopi aktivo den proyektonan di buurtcentrum Brievengat.

Den e kaya aki tambe tabatin señora Ligia ku tabata kosedó.

Awor nos ta sali bèk riba Vondelstraat, krusa kaya i sigui kana kantu di kaminda na banda di e kasnan di Brievengat Nobo. Asina nos ta keda kana te ora nos yega na e krusada di Vondelstraat i Bethencourtstraat.

Na nos man robes nos ta haña skol basiko Glorieux College. Glorieux College a E prome kabes di Skol tabata Mr. Holsteyn.

Na kuminsamentu e kleuterschool tambe tabata situa den kura di Glorieux College mes.

Na nos man robes nos ta haña Van Houtenschool.

Banda di Van Houtenschool ta situá K-Center.

Antes tur akinan tabata un plenchi bashi, kaminda tabatin Cinetruck.

E kaya ku ta kuri na banda di tur e 2 skolnan aki ta Bethencourtstraat. Ken tabata Bethencourt?

Agustin Bethencourt a nase na Santa Cruz di Tenerife dia 23 november 1826 i durante su estadia di 25 aña na Kòrsou dor di su personalidat stimulante i inspiradó a duna un aporte grandi na ehersé músika i literatura, en espesial dor di a funda na aña 1867, e “Uitgeverij-Drukkerij A. Bethencourt e Hijos”, kaminda obranan di outornan i kompositornan, no solamente di Kòrsou, pero tambe di e paisnan den bisindario - spesialmente di Venezuela – a mira lus di dia. Di aña 1886 pa 1888 e tabata imprenta e revista literario “Notas y Letras den su Imprenta.

E tabata miembro di e kuarteto di kuèrdè ku a keda forma na Kòrsou.

E tabata esun ku a inisial e probe orkesta simbóliko “Harmonie”. Su libreria tabata importá músika i instrumèntnan. Bethencourt a fayesé na Kòrsou dia 14 yüni 1885.

Algun di e hóbennan di e famianan ku tabata biba den Bethencourtstraat i ku tabata konosí riba tereno di deporte ta

-Marks, riba tereno di beisbòl;

-Monk, sòfbòl;

-Mercelina, Vòli.

Nos ta sigui na man robés den Bethencourtstraat bai pariba.

Na nos man drechi ta keda e misa di La Birgen di Lourdes, traha na aña 1965/1966.

Dia 6 yanüari 1966 e misa nobo di Brievengat, La Birgen di Lourdes a keda solemnemente konsagrá pa Obispu Mgr. J.M. Holterman.

Pero e parokia mes a kuminsa funshoná for di 4 oktober 1959, den un asina yama “noodkerk”,

Mas o ménos kaminda e ofisina di BZV ta. Despues di misa, e edifisio ei a fungi tambe komo buurtcentrum, komo ofisina di Woningbedrijf, i despues BZV.

Dilanti misa tabata keda e ofisina di Dr. Devid. Un dokter bon konosí pa e kohabitantenan di Brievengat i ku tambe tabata hopi aktivo den e promé desaroyonan di e bario.

Pariba di misa a bin despues e ofisina di Dr. Nivillac i awor tin dr. Garcia einan.

Pariba di Glorieux ta haña e kleuterschool “Dornasol”.

Siguiendo na nos man drechi nos ta haña e edifisio di UTS i tambe di ARBO

Na final di Bethencourtstraat na nos man robes net na e skina banda di e palu di tamarijn, ku tin mas ku 75 aña einan, nos ta haña e skol Feffik. Antes e tabata yama Jacques van Ginniken technische school, of tambe Ambachtschool.

16. Awor nos ta krusa kaya i nos ta para un ratu. Aki nos ta para banda di e kaya ku yama Kaminda Brievengat. E kaya ku tin na e skina ku Kaminda Brievengat i ta kore rònt Brievengat Nobo ta Kaya Thomas Henriquez.

Kaminda e kaya aki ta kore ta kaminda ku ántes tabatin un par di kas prome ku a traha e kasnan di Brievengat Bieu i Nobo. Den e kaya aki nos ta haña tambe e warda di polis i tambe e edifisio di ABVO.

Nos ta bira na man drechi i sigui kana i nos ta pasa dilanti kaminda tabata Hòfi Jaco. Antes tabata organisá hopi fiesta akinan. Aki tambe e hendenan por a kumpra kerosin ántes.

Nos ta sigui kana riba e lado aki te ora nos yega na Panaderia Bon Bini.

Aki tabatin antes Panaderia Filomena i tambe un tienda ku tabata bende likùr.

Banda di Panaderia Filomena tabatin Supermarket Livramento di famia Conduto.

Awor nan a bira Panaderia Bon Bini i Bon Bini Supermarket. Na e otro banda di kaminda nos ta haña e pòmp di gasolin di Vanddis. Tambe e desaroyo ekonómiko a krese hopi na Brievengat.

Tur e diferente negoshinan ku a lanta último tempu na e parti di e dentro komersial. Tin restorant, pakusnan i tambe un filial di Banko Maduro.

Si sigui kana un tiki mas bo ta haña kaminda antes tabata tin un kas di remate. Awor tin otro negoshi i ofisina di number einan.

17. Nos ta kana yega na e rotònde di Cas Cora i Brievengat.

Aki nos ta haña Botika Brievengat ku tabata yama tambe “Botika 68”.

E rotònde a haña nòmber di Plenchi Sam Buntin. Un di nos baluartenan di Brievengat (Trainer di Rising Trotters)

19. Nos ta kana krusa kaya i bin bèk Sentro di Bario. Aki nos ta haña Kaya Julio Martiena.

Sentro di Bario, kaminda ta organisá entre otro:

• Aktividat pa mucha
• Team di voetbal afiliá na Orfic
• Team di voetbal Fedeprof – Canisius Boys
• Team di Baseball J & B
• Vèlt di Softball. Rising Trotters (Sam Buntin) – Aguila Fundador
• ku tabata kai bou di Baba Quammi i Orlando Frans.
• Sport i Gymzaal na Van Houtenschool, kua tabata kai bou Sentro di Bario.Team di Volleybal Warwaru tambe tabata trein eiden.
• Lès di karate tambe den e gymzaal.

Na Van Houtenschool tambe Sr. Bertad tabata duna na muchanan desabilitá lès di músika